Μια από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της Λεσβιακής Αντίστασης γράφτηκε στην Καλλονή τον Ιούνιο του 1944, όταν φτωχοί αγρότες, γονατισμένοι από την πείνα της Κατοχής και την αδικία των ισχυρών, βγήκαν στον δρόμο ζητώντας ψωμί, γη και δικαιοσύνη. Η διαδήλωση βάφτηκε με αίμα, αλλά έμεινε στην ιστορική μνήμη ως κραυγή αξιοπρέπειας ενός λαού που δεν δέχτηκε να σωπάσει
Γράφει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής
Στη φονική πείνα του ’41, για να σώσουν τα παιδιά τους από το θάνατο, πολλοί φαμελίτες μικροϊδιοκτήτες γης στα χωριά της Καλλονής, για μια χούφτα σιτάρι, έβαλαν την υπογραφή τους κάτω από ένα χαρτί, που παραχωρούσε για χρόνια την εκμετάλλευση των χωραφιών τους στους μεγαλοϊδιοκτήτες της περιοχής. Τρία χρόνια έβλεπαν οι φτωχοί ξωμάχοι να οδηγείται ο καρπός της γης τους στα αμπάρια των μεγάλων αφεντικών, που δεν δέχονταν ούτε κουβέντα για ένα δίκαιο συμβιβασμό. Τον Ιούνη του ’44 μπροστά στην επίμονη άρνηση να δεχτούν έστω και την παραχώρηση της μισής παραγωγής, με την παρότρυνση της τοπικής Οργάνωσης του ΕΑΜ οργάνωσαν συνεργεία και άρχισαν να θερίζουν τα χωράφια που τους μοίρασε από την ανταλλάξιμη περιουσία του «Μεμέτ αγά». Τα πρώτα επεισόδια σημειώθηκαν στο Κεράμι. Τα «κρούσματα» άρχισαν να επεκτείνονται και στ' άλλα χωριά του λεκανοπέδιου Καλλονής. Οι αγροφύλακες δεν μπόρεσαν να επέμβουν και η χωροφυλακή ανάλαβε να επιβάλει την τάξη. Οι αγρότες αντιστάθηκαν με τα δρεπάνια τους και ο τότε διοικητής Χωρ/κής μοίραρχος Αναστάσιος Χατζηαναστασίου πυροβόλησε στα πόδια και τραυμάτισε το Θεόδωρο Πετραδέλη. Όμως οι αγρότες δεν υποχώρησαν.
Τα αφεντικά αντέδρασαν με προβοκάτσια. Κατάγγειλαν στην Ασφάλεια Μυτιλήνης, πως «στον κάμπο της Καλλονής καταλύθηκε το κράτος του νόμου, πως οι κομμουνιστές άρχισαν να μοιράζουν τα χτήματα».
Για να επιβληθεί το «Κράτος του Νόμου», στάλθηκε στην Καλλονή ολόκληρη η δύναμη του Τμήματος Ασφάλειας της Μυτιλήνης με το Μοίραρχο Κωνσταντίνο Γεωργόπουλο. Γνωστή η μέθοδος των αστυνομικών αρχών σε τέτοιες περιπτώσεις. Τρομοκράτηση του λαού, συλλήψεις πολιτών, ανακρίσεις… Η Οργάνωση επιδίωξε και πέτυχε να συναντηθεί με το Γεωργόπουλο στο σπίτι του Χρήστου Ράλλη. Του εξήγησε την κατάσταση και του ζήτησε να αποσυρθεί. Αυτός απάντησε ότι θα έφευγε μόνο μετά την αποκατάσταση της τάξης.
Μετά τρεις - τέσσερις ημέρες πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση του ΕΑΜ στη θέση Σκεπαστό, έξω από την Καλλονή. Σ’ αυτήν πήρε μέρος πολύς κόσμος, όχι μόνο απ' τα χωριά του λεκανοπέδιου, αλλά και από την ευρύτερη περιοχή (Φίλια, Ανεμώτια, Σκαλοχώρι, Αγιά Παρασκευή, Κλωμηδάδο). Πάρθηκε απόφαση να κατέβουν στην Καλλονή και να διαδηλώσουν για το δίκιο τους.
Η παράνομη χειρόγραφη εφημερίδα της ΕΠΟΝ «Αντιφασίστας» γράφει στις 26 Ιουνίου 1944: «Η αγροτιά ξεσηκώνεται και το μεσημέρι της 21ης Ιουνίου μια μακριά φάλαγγα από 200 αγρότες μπαίνει στην Καλλονή. Η ατμόσφαιρα τραντάζεται απ’ τα αιτήματα της ξεσηκωμένης αγροτιάς. Ζητούν ψωμί, συσσίτιο, προπολεμικό μεροκάματο, επιστροφή των κλεμμένων χωραφιών, κινίνο, πετρέλαιο, κατάργηση της δεκάτης, μοίρασμα των ανταλλάξιμων χωραφιών στους ακτήμονες».
Ο Γιώργος Πανταζής, στέλεχος του εαμικού κινήματος και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, αφηγείται: Περπατήσαμε πάνω από μιαν ώρα. Γύρω στις 1:30 το μεσημέρι φτάσαμε στην Καλλονή. Κόσμος αρκετός. Επικεφαλής ήμασταν, ο Χρήστος Ράλλης, εγώ και άλλα στελέχη. Πλησιάσαμε την είσοδο του Τμήματος. Ο Χρήστος χτύπησε με το ραβδί του τη γυρτή πόρτα. Καμιά απάντηση. Σπρώξαμε λίγο και άνοιξε η πόρτα. Στο Γραφείο κανείς. Φωνάξαμε: «Δεν είναι δω κανένας, βρε παιδιά!» Μια χλαπαταγή ακούστηκε στον επάνω όροφο. Κάτι πατήματα, κάποιοι ήχοι, που ακούγονται όταν μπαινοβγαίνει το κινητό ουραίο όπλου. Κάναμε να αποχωρήσουμε. Όταν βγαίναμε από την πόρτα, από τα επάνω παράθυρα του κτιρίου άρχισαν οι πρώτοι πυροβολισμοί. Οι άνδρες του Γεωργόπουλου είχαν ταμπουρωθεί και βαρούσαν στο ψαχνό. Οπισθοχωρήσαμε όλοι... Εγώ τρέχοντας πήρα το στενό της Εκκλησίας Ζωοδόχου Πηγής. Ο Ράλλης τράβηξε ίσια για την αγορά. Τρέχοντας έπεσε πάνω στο Γεωργόπουλο. Αυτός έβγαλε το πιστόλι του και προσπάθησε να τον σταματήσει φωνάζοντας: Αλτ! Ο Χρήστος δεν σταμάτησε, τον προσπέρασε, κι ενώ απομακρυνόταν, ο Γεωργόπουλος τον πυροβόλησε δυο φορές. Δεν τον πέτυχε. Εγώ πλάι στο ποτάμι προχώρησα για το βουνό Έλαφος. Το βράδυ μάθαμε τα σχετικά: 4 με 5 τραυματίες, ένας πολύ βαριά. Είχαν βγει κι άλλοι χωροφύλακες από την Εκκλησία του Αη Γιάννη, ακριβώς απέναντι απ' το Σχολείο. Ταμπουρώθηκαν στον Αστυνομικό Σταθμό κι έβαλαν στη μέση τους διαδηλωτές.
Χρήστος Ράλλης ή Χατζηράλλης, από την Καλλονή. Από τα ηγετικά στελέχη της Εαμικής Αντίστασης στο λεκανοπέδιο Καλλονής. Με το προσωπικό του κύρος συνέβαλε στην ανάπτυξη του κινήματος σ’ όλη την περιοχή. Την περίοδο του Εμφυλίου εξορίστηκε στη Μακρόνησο και επί Χούντας στα Γιούρα και στη Λέρο. Ήταν δυο φορές υποψήφιος βουλευτής Ν. Λέσβου, το 1958 με την ΕΔΑ και το 1961 με το ΠΑΜΕ. Στη μεταπολίτευση ασχολήθηκε και με την Τοπική Αυτοδιοίκηση. (Πηγή: Π. Κεμερλής- Α. Σ. Πολυχρονιάδης. Η Αντίσταση στη Λέσβο. Πηγές και πτυχές της. Αθήνα 1988. Σελ. 297. Η φωτογραφία από το αρχείο του Σταύρου Ξ. Βαλτά)).
Ο Χαράλαμπος Χατζηκυριαζής από την Αγία Παρασκευή, που τραυματίστηκε στα γεγονότα της Καλλονής, αλλά ξέφυγε τη σύλληψη, διηγιέται: Θα ήταν η ώρα 1:30 με 2 μ.μ. στις 20 Ιούνη 1944, όταν οι χωροφύλακες από τα παράθυρα άρχισαν να πυροβολούν Και σε λίγο άρχισαν να πυροβολούν με μακρύκαννα όπλα χωροφύλακες που έμεναν λίγο πιο πέρα, στο Σχολείο. Εκεί τραυματίστηκε θανάσιμα ο Γιάννης Νεοκλέους ή Νταβέλης, ο Αντ. Ζαχαρής στο πόδι (του έσπασαν το γόνατο), ο Κυριάκος Μιχαήλαρος (κουτσάθηκε). Τους δύο, οι χωροφύλακες για να τους πάνε στο Σταθμό, τους τραβούσαν από τα μαλλιά. Τραυματίστηκαν ακόμα οι (σ.σ. Αντώνης) Γιαννίκαρος (σ.σ. από την Καλλονή) που διέφυγε και τον έκρυψε ο Δεσπότης, και εγώ που διέφυγα και με γιάτρεψε ο Άλκης Μιχαήλ. (σ.σ. Χειρουργήθηκε σε σπίτι από τους γιατρούς Αλκη Μιχαήλ και Στρατή Κράλλη και γιατρεύτηκε.)
Ο Γεωργόπουλος έβαλε τους τραυματίες σε ένα γκαζοζέν και τους μετάφερε στη Μυτιλήνη. Τους παράδωσε στους Γερμανούς, αφού τους ενημέρωσε για την εκδήλωση που είχε γίνει. Οι Γερμανοί αφού ανάκριναν τους τραυματίες, τους έβαλαν σαν κρατούμενους στο Νοσοκομείο για θεραπεία. Εκεί, τη δεύτερη μέρα, ο Νταβέλης υπόκυψε στα τραύματά του.
Ο Γεωργόπουλος, προφανώς για να δικαιολογήσει στους Γερμανούς την ένοπλη επέμβασή του, απόκρυψε τα πραγματικά αίτια του συλλαλητηρίου και το παρουσίασε σαν αντιγερμανική διαδήλωση.
Την άλλη μέρα κατέφθασαν στην Καλλονή οργισμένοι οι Γερμανοί και συγκάλεσαν σύσκεψη με τοπικούς παράγοντες στο Μητροπολιτικό Οίκο. Ο μητροπολίτης Μήθυμνας Διονύσιος Μηνάς, (σ.σ. κατοπινός πρόεδρος του ΕΑΜ Λέσβου), σκεφτόμενος τη φτώχια και την ανέχεια του κόσμου του, μίλησε με θάρρος και τόλμη στους καταχτητές και υπεράσπισε τους χωρικούς, τονίζοντας πως η αντίδραση του λαού δεν είχε πολιτικά και αντιστασιακά κίνητρα, πως ήταν καθολική και όχι οργανωμένη από ομάδα και πως ήταν θέμα επιβίωσης. Είχε σταθεί δυναμικά στις υπερασπιστικές θέσεις του, με αποτέλεσμα οι κατακτητές να πειστούν.
Η διαδήλωση της Καλλονής είναι η κορυφαία λαϊκή κινητοποίηση κατά τη διάρκεια της Λεσβιακής Αντίστασης. Είχε καθαρά ταξικό υπόβαθρο, αλλά σ' αυτήν ο λαός συνειδητοποίησε πως, πέρα από το σκοπό της απελευθέρωσης και της εθνικής ανεξαρτησίας, μέσα στην έννοια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα κλείνονταν και οι πόθοι για κοινωνική δικαιοσύνη, σε μιαν ελεύθερη χωρίς ξένη εξάρτηση πολιτεία, απαλλαγμένη και από το βραχνά και το δεσποτισμό του κατεστημένου. Κινήθηκε οργανωμένα. Βασικός στόχος ήταν η κατάργηση των ετεροβαρών συμφωνιών με τους κοτσαμπάσηδες της Καλλονής. Κι αμέσως ξεπηδήσανε κι οι άλλες διεκδικήσεις: Δικαιότερο μεροκάματο. Συσσίτιο για άπορους και πεινασμένους. Μοίρασμα των ανταλλάξιμων και μοναστηριακών αγροκτημάτων στους ακτήμονες.
Κώστας Παπαχαραλάμπους ή Μάκιστος (1895-1984), από την Αγία Παρασκευή. Απόφοιτος Ιεροδιδασκαλείου, δάσκαλος, λογοτέχνης, ιστορικός και λογογράφος. Στρατεύτηκε και πολέμησε κατά τη διάρκεια των δύο Βαλκανικών Πολέμων, του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Αποστρατεύτηκε με το βαθμό του Λοχαγού. Συμμετείχε ενεργά στην Αντίσταση μέσα από το ΕΑΜ, έχοντας σημαντικό ρόλο στην περιοχή του. Απ' τους κορυφαίους αντιστασιακούς επί της γερμανικής κατοχής στη Λέσβο. Στην οροφή του σχολειού είχε εγκαταστήσει τον εγγλέζικο ασύρματο, με τους χειριστές του, του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Διατέλεσε Προϊστάμενος της Επιμελητείας του Αντάρτη (ΕΤΑ Λέσβου) κατά την εαμοκρατία. (Πηγή: Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου. "Κώδιξ Της Ελληνικής Σχολής Αγίας Παρασκευής. 1864. Μην Σεπτέμβριος." Γενική επιμέλεια έκδοσης: Χριστόφας Δ. Χατζηγιάννης, Αγία Παρασκευή 2006, σελ. 347. )
Οι διεκδικήσεις αυτές, που έθιγαν άμεσα τους ντόπιους πλουτοκράτες, αντιμετωπίστηκαν με αιματοκύλισμα του λαού από τις δυνάμεις της Ασφάλειας Μυτιλήνης. Και παράλληλα, οι Γερμανοί κατακτητές λύσσαξαν αντιλαμβανόμενοι ότι στην περιοχή του λεκανοπεδίου Καλλονής το ΕΑΜ κυριαρχεί οργανώνοντας τον αντιστασιακό αγώνα και ετοιμαζόμενο να εγκαθιδρύσει λαϊκή εξουσία μετά το επικείμενο φευγιό τους από το νησί. Γι’ αυτό, δυο μήνες αργότερα οργάνωσαν δολοφονικές εξορμήσεις στα χωριά του κάμπου με άλλα δυο θύματα και πολλούς τραυματίες. Αλλά για τα γεγονότα αυτά θα αναφερθούμε σε επόμενο σημείωμά μας.
Πηγές:
- Π. Κεμερλής- Α. Σ. Πολυχρονιάδης. Η Αντίσταση στη Λέσβο. Πηγές και πτυχές της. Αθήνα 1988.
- ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ στη Λέσβο και στα χωριά μας. Επιμέλεια-Παρουσίαση ΓΙΩΡΓΗ ΠΑΝΤΑΖΗ. Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Συλλόγου Καλλονιατών Λέσβου «ΤΑ ΚΑΛΛΟΝΙΑΤΙΚΑ» (Τεύχη 34 (σελ. 12, ΙΑΝ.-ΜΑΡΤ. 1986), 35 (σελ.18, ΑΠΡ.-ΙΟΥΝ. 1986), 36 (σελ.18, ΙΟΥΛ.-ΣΕΠ. 1986) και 37 (σελ. 14, ΟΚΤ.-ΔΕΚ. 1986)).
- Στρατής Μισγίρης. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΜΗΝΑΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΗΘΥΜΝΗΣ. Καλλονή - Λέσβου 2018.
- Αριστείδης Καλάργαλης. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ/ ΝΗΣΙΔΕΣ. 25 Αυγούστου 2024. Εξέγερση στο λεκανοπέδιο Καλλονής Λέσβου.
Γράφει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής .lesvosnews.net
Δημοσίευση σχολίου