Αυτή την περίοδο μελετώ τους ατομικούς φακέλους κομμουνιστών, που είχαν δημιουργήσει οι ελληνικές υπηρεσίες ασφάλειας από τη δεκαετία του 1920 μέχρι και εκείνη του 1980. Είναι υλικό που μου έδωσε ο φίλος Νικόλας Ζηργάνος, τον οποίο και ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη, με τη σύμφωνη γνώμη του Γιώργου Πετρόπουλου και του Νίκου Χατζηδημητράκου. Σ’ αυτούς τους φακέλους βλέπει κανείς τις ζωές ανθρώπων όπως καταγράφονται στα υπηρεσιακά έγγραφα του κράτους-διώκτη τους. Εκθέσεις, ανακρίσεις, γνωστοποιήσεις συλλήψεων, εγκλεισμών σε φυλακές, εκτοπισμών σε τόπους εξορίας, μεταγωγών και, βέβαια, τα περίφημα Δελτία Δράσεως Κομμουνιστών.
Τα έγγραφα αυτά ιχνηλατούν τις ζωές των μελών του ΚΚΕ και, σε λιγότερες περιπτώσεις, Τροτσκιστών και Αρχειομαρξιστών, μέσα από μια μεγάλη αλυσίδα διώξεων. Ανάφη, Φολέγανδρος, Ακροναυπλία, φυλακές Κέρκυρας, Αίγινας, Αβέρωφ, στρατόπεδα συγκέντρωσης Λάρισας, Παύλου Μελά, Χαϊδαρίου, είναι μερικοί από τους τόπους εγκλεισμού. Αυτό που αναδύεται μέσα από τα κιτρινισμένα χαρτιά είναι μια σημαντική όψη της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας, αυτή του κράτους-διώκτη.
Στάθηκα στον φάκελο του γιατρού Μανώλη Σιγανού, γεννημένου το 1904 στο Σκαλάνι Ηρακλείου Κρήτης. Παρακολουθούμε τη ζωή του μέσα από το Ατομικόν Δελτίον Πληροφοριών, που συνέταξε στις 9-3-1972 το Τμήμα Ι της Διεύθυνσης Α΄ της Γενικής Διευθύνσεως Εθνικής Ασφαλείας του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως.
Το δελτίο ξεκινά με το «ετύγχανε κομμουνιστής». Το μάτι του κράτους έπεσε πάνω του για πρώτη φορά το 1932, όταν ο Σιγανός εργαζόταν ως γιατρός στο Δημοτικό Νοσοκομείο Κομοτηνής, επειδή έγινε γνωστό ότι εξέταζε δωρεάν εργάτες και εργάτριες.
Την επόμενη χρονιά του ασκήθηκε ποινική δίωξη γιατί, στις 24-5-1933, οργάνωσε κομμουνιστική συγκέντρωση στο χωριό Κριτσά Λασιθίου. Συνέχισε τη δράση του στην Αθήνα, όπου εξέταζε, πάντα δωρεάν, εργάτες και εργάτριες στην κλινική Αποστολίδη στους Αμπελόκηπους, την οποία είχε μετατρέψει σε κρησφύγετο παράνομων κομμουνιστών, σύμφωνα με τις αρχές. Στις 19-10-1935 τον συνέλαβαν στην κλινική και τον εξόρισαν για ένα τρίμηνο στον Άγιο Ευστράτιο.
Όταν τελείωσε η εξορία του, συνέχισε να ενισχύει οικονομικά το ΚΚΕ και να περιθάλπει κομμουνιστές. Το 1936 τον συνέλαβαν εκ νέου και τον εκτόπισαν στην Ανάφη. Λίγο μετά, τον μετέφεραν στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Κομμουνιστών Ακροναυπλίας. Με διαδοχικές αποφάσεις της Επιτροπής Δημοσίας Ασφαλείας Αττικής, ο εκτοπισμός του ανανεώθηκε τέσσερις φορές (1939, 1940, 1941 και 1942). Μπορεί στο μεταξύ η χώρα να καταλήφθηκε από τρεις ξένους στρατούς, όμως οι ελληνικές αρχές συνέχιζαν κανονικά το έργο της δίωξης των κομμουνιστών, παρά το γεγονός ότι αυτοί ίδρυσαν το ΕΑΜ, τη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση. Η συνέχεια του κράτους μερικές φορές μπορεί να είναι τρομακτική.
Στις 15-7-1942, ο Σιγανός κατάφερε να αποδράσει μαζί με άλλα 22 μέλη του ΚΚΕ από το σανατόριο της Πέτρας στον Όλυμπο, όπου είχαν μεταφερθεί ως φυματικοί. Είχε σημαντική αντιστασιακή δράση στα χρόνια της Κατοχής και κεντρικό ρόλο στην επιχείρηση απόδρασης 56 προπολεμικών κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων από το σανατόριο του νοσοκομείου Σωτηρία στις 7-4-1943.
Ο Μανώλης Σιγανός έπεσε ξανά στα χέρια της Ασφάλειας το 1949. Καταδικάστηκε σε θάνατο «επί συμμετοχή εις τον συμμοριακόν αγώνα». Αργότερα η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια. Την 1-7-1954 έλαβε τετράμηνη άδεια για λόγους υγείας. Κατάφερε να αποδράσει, αλλά έναν χρόνο μετά, στις 26-7-1955, τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στις φυλακές της Κέρκυρας. Στις 10-2-1960 αποφυλακίστηκε υπό όρους και, δύο μήνες μετά, στις 27-4-1960, τον συνέλαβαν στο χωριό του με την κατηγορία της κατασκοπίας. Καταδικάστηκε σε ισόβια. Στις 4-1-1965 αποφασίστηκε διακοπή της έκτισης της ποινής του για λόγους υγείας, καθώς είχε υποστεί τρία εμφράγματα. Δύο χρόνια μετά, την πρώτη ημέρα του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967, τον συνέλαβαν ξανά. Εκτοπίστηκε στη Γυάρο και έπειτα στο Παρθένι της Λέρου. Αφέθηκε ελεύθερος στις 16-3-1968 για λόγους υγείας, παρά το γεγονός ότι «ηρνήθη να αποκηρύξει το ΚΚΕ». Η Χούντα του απαγόρευσε να ταξιδεύσει εκτός Ελλάδας. Το έγγραφο της Ασφάλειας τελείωνε αναφέροντας ότι «εν έτει 1971 η μετάβασίς του εις δυτικόν κόσμον δια λόγους υγείας εκρίθη εθνικώς ασύμφορος».
Η απαγόρευση της μετάβασης του Σιγανού στον «δυτικόν κόσμον» για λόγους υγείας, εκτός από «εθνικώς ασύμφορη», ήταν και καθοριστική για την ίδια του τη ζωή. Στις 00:30 της 8-7-1972, ο Σιγανός βρέθηκε νεκρός δίπλα στο άγαλμα του Λόρδου Βύρωνα στο Ζάππειο. Είχε υποστεί καρδιακή προσβολή. Ένα μικρό άρθρο στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», με τίτλο «Ο Μανώλης Σιγανός είναι ο άγνωστος που βρέθηκε νεκρός», μας ενημερώνει ότι ο Σιγανός πέθανε μόνος του, έχοντας δύο καρδιοτονωτικά χάπια στο χέρι του, τα οποία μάλλον δεν πρόλαβε να πάρει.
Ο ατομικός φάκελος κλείνει με το από 19-10-1972 έγγραφο του Γραφείου Εθνικής Ασφαλείας της Διοικήσεως Χωροφυλακής Λασιθίου με θέμα «Αποβιώσας κομμουνιστής Γ-ΑΜΑ κατηγορίας ΣΙΓΑΝΟΣ Εμμανουήλ». Το έγγραφο ενημέρωνε το Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως με μια ονομαστική λίστα ατόμων που συμμετείχαν στην κηδεία του Σιγανού στο Σκαλάνι Ηρακλείου. Μπορεί η κηδεία του να σηματοδοτούσε το κλείσιμο του δικού του φακέλου στην Ασφάλεια, όμως, ταυτόχρονα, η καταγραφή των δυνητικά επικίνδυνων ατόμων που συμμετείχαν σε αυτή μπορεί να τροφοδοτούσε το άνοιγμα νέων.
Φωτογραφία του Μανώλη Σιγανού από τον φάκελο της Ασφάλειας και φωτογραφία του εξωφύλλου του φακέλου.
Δημοσίευση σχολίου