Η συγκεκριμένη ανάρτηση συγκέντρωσε πάνω από δέκα χιλιάδες λάικ μέσα σε δύο μέρες. Το πιο ενδιαφέρον ωστόσο δεν είναι τα λάικ αλλά οι θεωρίες συνωμοσίας που παρουσιάζονται στα σχόλια, ενισχύοντας την αρχική θέση. Κάποιοι γράφουν ότι το ήξεραν κι εκείνοι καθώς συζητιόταν σε διάφορους κύκλους, άλλοι ότι κάτι αντίστοιχο συνέβη και με την πυρκαγιά στο Μινιόν και διάφορα άλλα που θα ήταν απλώς γραφικά αν δεν αφορούσαν κάτι τόσο σοβαρό.
Ακόμη και όταν ξεκίνησαν οι επίσημες έρευνες για το εργατικό δυστύχημα, όσοι πίστευαν ότι πρόκειται περί δολιοφθοράς λόγω άρνησης να παράγει η εταιρία μπισκότα από άλευρα σκουληκιών κ.λπ. ένιωθαν ακόμη πιο σίγουροι για την αρχική αυθαίρετη θέση τους. Λεπτομέρεια βεβαίως είναι ότι αυτή προέκυψε και ενισχύθηκε μέσα από την «έρευνα» που οι ίδιοι έκαναν από τον καναπέ τους σε προφίλ άλλων συνωμοσιολόγων οι οποίοι περνούν τον χρόνο τους αυτοχειροκροτούμενοι και συγχαίροντας ο ένας στον άλλο. Όλο αυτό ξέφυγε όταν κάποιοι που επιμένουν ακόμη να καταφεύγουν στη λογική εξέφρασαν σοβαρές ενστάσεις για τη θεωρία η οποία δεν βασίζεται σε κανένα ντοκουμέντο. Εκεί ο παραλογισμός έκανε πάρτι, καθώς οι συνωμοσιολόγοι ζητούσαν αποδείξεις από όσους τους αμφισβητούσαν.
Κατά σύμπτωση (ή μήπως είναι κι αυτό μέρος ενός διευρυμένου οργανωμένου σχεδίου;) κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες ένα πολύ ωραίο βιβλίο με τίτλο «Θεωρίες συνωμοσίας» (εκδ. Μεταίχμιο, μτφρ. Κωστής Πανσέληνος) στη σειρά «Η ιστορία μιας ιδέας». Το βιβλίο υπογράφουν οι Βρετανοί δημοσιογράφοι Ίαν Νταντ και Ντόριαν Λίνσκι οι οποίοι εξαρχής ξεκαθαρίζουν ότι οι θεωρίες συνωμοσίας οι οποίες αντιμετωπίζονται συχνά ως μια περιθωριακή και αστεία (λόγω του ότι συχνά καταλήγουν σε τερατώδη μυθεύματα) κατάσταση δεν είναι τόσο ασήμαντες όσο θέλουμε να πιστεύουμε.
Αντιθέτως, το φαινόμενο αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ψυχολογίας, που εξελίσσεται παράλληλα με την πολιτική, τα μέσα ενημέρωσης και την εξουσία. Στην ψηφιακή εποχή δε, που ο αλγόριθμος κάνει παιχνίδι, οι θεωρίες συνωμοσίας έχουν μετατραπεί σε μία από τις πιο αποσταθεροποιητικές δυνάμεις της σύγχρονης κοινωνίας. Οι δύο συγγραφείς θέλησαν να εξετάσουν τις αιτίες που δημιουργούν και ευνοούν το φαινόμενο. Όπως εξηγούν, οι θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι προϊόν βλακείας ή άγνοιας. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με καταστάσεις που μας κάνουν να νιώθουμε ότι έχουμε χάσει εντελώς την μπάλα, είναι πιο εύκολο να πιστέψουμε ότι σκοτεινοί κύκλοι δρουν εναντίον μας – ας μην ξεχνάμε ότι ειδικά στη χώρα μας τουλάχιστον ο μισός πληθυσμός νιώθει ματιασμένος κάθε μέρα.
Οι «Θεωρίες συνωμοσίας» έρχονται σε διάλογο με ένα άλλο βιβλίο αντίστοιχης θεματολογίας, το οποίο εκδόθηκε στην Ελλάδα πριν από είκοσι χρόνια και ακόμη παραμένει από τα πιο ουσιαστικά αναγνώσματα πάνω στο φαινόμενο. Πρόκειται για το «Γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν σε παράξενα πράγματα;» (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, μτφρ. Μιχάλης Παναγιωτάκης) του ιστορικού της επιστήμης Μάικλ Σέρμερ. Όπως στο βιβλίο των Νταντ και Λίνσκι έτσι και σε εκείνο υποστηρίζεται ότι η πίστη προηγείται της απόδειξης. Οι άνθρωποι σχηματίζουν πρώτα εντυπώσεις και στη συνέχεια επιλέγουν να εστιάσουν στα στοιχεία που τις επιβεβαιώνουν. Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν αποτελούν τόσο αποτυχία της λογικής όσο εκφράσεις υποκινούμενης συλλογιστικής και συναισθηματικής ανάγκης. Ιστορικά, ανθίζουν σε περιόδους αναταραχής όπως οι πόλεμοι, οι επαναστάσεις, οι οικονομικές καταρρεύσεις κ.λπ.
Το βιβλίο των Νταντ και Λίνσκι παρακολουθεί γνωστά παραδείγματα, από μυστικές εταιρείες όπως οι Ιλουμινάτι μέχρι τις επίμονες υποψίες γύρω από τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι και τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, φωτίζοντας τον τρόπο που οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις προσαρμόζονται στην εκάστοτε εποχή. Γιατί όμως πιστεύει τόσος κόσμος ότι η Γη είναι επίπεδη, ότι ο Νιλ Άρμστρονγκ δεν πάτησε ποτέ το πόδι του στη Σελήνη ή όπως πρόσφατα προέκυψε (με τη NASA να βγαίνει επισήμως να το διαψεύδει, αν είναι δυνατόν) ότι σε λίγους μήνες η Γη θα χάσει τη βαρύτητά της για επτά δευτερόλεπτα;
Το να πιστεύεις σε μια συνωμοσία σημαίνει ότι θεωρείς πως δεν έχεις εξαπατηθεί. Η βεβαιότητα ότι μπορείς να εξηγήσεις τα πάντα, σου προσφέρει την αίσθηση ότι ανήκεις σε μια «φωτισμένη» μειοψηφία που «ξέρει». Άλλωστε, σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό Μάικλ Μπάρκουν, όλες οι θεωρίες συνωμοσίας στηρίζονται σε τρία κύρια αξιώματα: τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία, τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται και τα πάντα συνδέονται.
Όπως εξηγούν οι συγγραφείς του βιβλίου: «Οι άνθρωποι λαχταρούν από τη φύση τους να συνδέσουν τις τελείες. Ο εγκέφαλος είναι σχεδιασμένος έτσι ώστε να αναγνωρίζει μοτίβα. Και δεν πρόκειται για ελάττωμα, αλλά για πλεονέκτημα. Αυτό ήταν που επέτρεψε στους προγόνους μας να αντιληφθούν ότι οι αρκούδες ήταν αρπακτικά και ότι κάποια φυτά θεράπευαν συγκεκριμένες ασθένειες. […] Η αρνητική πλευρά αυτού του πλεονεκτήματος είναι πως είμαστε φριχτοί στο να αναγνωρίζουμε τις συμπτώσεις». Με ό,τι αυτό σημαίνει για την εποχή μας στην οποία η υπερπληθώρα πληροφοριών κάνει το αγχωμένο μυαλό να τρέχει να συνδέσει για να κατανοήσει, την ίδια στιγμή που ο αλγόριθμος φροντίζει να βγάζει στον αφρό ως σημαντικό ό,τι φέρνει περισσότερα views και likes.
Εμυ Ντούρου - Documento
Δημοσίευση σχολίου