Η συγκέντρωση κατά των μεταναστών στην Κρήτη και ο στρατηγός “εμπνευστής” των οργανωτών! (φωτο)

  Ο άλλοτε διοικητής του Πεδίου Βολής Κρήτης που θεωρεί τον Μητσοτάκη περίπου… “αριστερό” και… “φίλο των μεταναστών” και τη ΝΔ… ως τον “ΣΥΡΙΖΑ με γραβάτα”!

  Για τη συγκέντρωση που οργανώνουν κάποιοι στη Σούδα κατά των “λαθρομεταναστών”, τα έχετε διαβάσει.

 

  Αυτό που θα πρέπει να ξέρετε είναι ότι η κινητοποίηση στηρίζεται σε κείμενα που υπογράφει ένας μέχρι πρότινος στρατηγός του ελληνικού στρατού, που φαίνεται ότι… “εμπνέει” τους οργανωτές με τα άρθρα και την ακραία ρατσιστική φρασεολογία του!

  Η άποψη του απόστρατου ανώτατου αξιωματικού, που έχει εμφανώς εθνικιστικές θέσεις, είναι πως η ΝΔ είναι ο ΣΥΡΙΖΑ με γραβάτα και πως με τη μεταναστευτική πολιτική της έχει στόχο “τη μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας” με τη δημιουργία μαχαλάδων και μουσουλμανικών γκέτο σε κάθε ελληνική πόλη και χωριό”! Φανταστείτε, βλέπει την πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη ως… “φιλομεταναστευτική” ή “φιλοπροσφυγική”!

  Τον περασμένο Οκτώβριο δημοσίευσε άρθρο στη σελίδα emvolos.gr στην οποία ανέφερε, ανάμεσα στα άλλα:

“Η σημερινή κυβέρνηση ακολουθεί τον ίδιο κατήφορο της προηγούμενης. Προσπαθεί να φανεί διαλλακτική και ανοικτή με τους ισλαμιστές μετανάστες. Η απόφασή της να μεταφέρει τους μουσουλμάνους από τα νησιά στην ενδοχώρα, όχι μόνο δεν λύνει κανένα πρόβλημα, αλλά αντίθετα θα το αυξήσει. Οι μετανάστες θα συνεχίσουν να έρχονται κατά χιλιάδες, θα ξαναγεμίζουν τα νησιά και στη συνέχεια η ΝΔ θα τους μεταφέρει στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτό διευκολύνει τα μέγιστα τους ισλαμιστές γιατί δεν χρειάζεται να «σκαρφιστούν» τρόπους για να φύγουν από τα νησιά μια και η ελληνική κυβέρνηση τους έχει λύσει το πρόβλημα. Όλη η Ελλάδα θα γίνει μια Μόρια, οι τζιχαντιστές θα αλωνίζουν τη χώρα και ο τρόμος θα κυριαρχήσει. Αγαπητέ κ. Μητσοτάκη οι ισλαμιστές δεν ενσωματώνονται και αυτό το έχει δείξει η ιστορία. Ζήτω η ΝΔ”.

Ο αντιστράτηγος εν αποστρατεία όταν παρέδιδε τη διοίκηση του Πεδίου Βολής Κρήτης και αποχωρούσε από την ενεργό υπηρεσία, τον Απρίλιο του 2016.

  Ενώ στην ίδια σελίδα στις 2 Απριλίου 2020, έγραφε ότι οι “σύριοι λαθρομετανάστες” έρχονται στην Κρήτη για να φέρουν τον… κορονοϊό, που κάνει θραύση στις τάξεις τους:

“Στην περιοχή της Τρίπολης της Λιβύης έχουν μεταφερθεί από την Άγκυρα και πολεμούν για λογαριασμό του  Φαγέζ αλ Σαράζ, αρκετές χιλιάδες Σύριοι φανατικοί τζιχαντιστές. Ήδη ο Ερντογάν για διάφορους λόγους έχει αθετήσει τις υποσχέσεις του προς αυτούς, μη καταβάλλοντας τους μισθούς τους και άλλες παροχές. Σκοπός των συγκεκριμένων τζιχαντιστών είναι με κάθε μέσο να μεταβούν στην Ευρώπη, μέσω Ιταλίας. Τώρα ο δρόμος για αυτούς είναι ορθάνοικτος προς την Ελλάδα. Έρχονται με την έγκριση του κ. Μητσοτάκη προσκομίζοντας βία και κορωνοϊό, καθόσον γνωρίζουμε ότι η ασθένεια κάνει θραύσει στις γραμμές των πιστών του Αλλάχ στην Λιβύη. Ο Θεός δεν μπορεί πια να μας βοηθήσει γιατί μας έχει βαρεθεί. Η χώρα μας με τους άξιους κυβερνήτες της έχει επιλέξει να αυτοκτονήσει. Κανείς δεν μπορεί να την σταματήσει”.

Ο αντιστράτηγος εν αποστρατεία Λάζαρος Σκυλάκης,ο οποίος αποστρατεύτηκε το 2016, ως διοικητής του Πεδίου Βολής Κρήτης.

   Το κείμενό του εμφανίζεται κάτω από το βίντεο με το κάλεσμα.

  Πιο πρόσφατα ο κ. Σκυλάκης με άρθρο από 9 Απριλίου αναφέρεται στον κορωνοϊό ως το “βιολογικό όπλο των Τούρκων” σημειώνοντας ότι:

"Ως μέσο μεταφοράς του βιολογικού αυτού όπλου αποτελούν οι παράνομοι μετανάστες. Οι τελευταίοι, αντιλαμβανόμενοι ή όχι την όλη κατάσταση, αποτελούν τυφλά όργανα της τουρκικής επεκτατικής πολιτικής. Στην συντριπτική τους πλειοψηφία είναι νέοι και υγιείς, αποτελώντας το ιδανικό μέσο για την μαζική μεταφορά του θανατηφόρου ιού στην Ελλάδα. Βέβαια η χρήση της ορολογίας μετανάστης και ακόμα περισσότερο πρόσφυγας, που χρησιμοποιούνται για να περιγραφούν οι συγκεκριμένοι άνθρωποι, είναι  εκτός πραγματικότητας. Είναι επικίνδυνοι παραπλανητικοί όροι, που χρησιμοποιούνται δολίως, με σκοπό να εξαγνίσουν και να απαλλάξουν από τις ευθύνες, τους νέους βάρβαρους μουσουλμάνους εισβολείς".

  Ενώ σε άλλο σημείο σημειώνει:

"Η Ελλάδα έχει συμφωνήσει για την επιχείρηση της Ε.Ε . «Ειρήνη» και θα δέχεται όλους τους αφρικανούς μετανάστες στην Κρήτη, κατά κύριο λόγο. Στην Λιβύη δραστηριοποιείται ενεργά η Άγκυρα και ελέγχει μέσω του Σάραζ τις ροές των μεταναστών προς την Ευρώπη. Είναι βέβαιο ότι πολλοί Σύριοι τουρκμένοι μισθοφόροι θα επιλέξουν την οδό διαφυγής προς την Ευρώπη, καθόσον ο Ερντογάν έχει ήδη αθετήσει τις υποχρεώσεις του προς τους Σύριους τζιχαντιστές (Πληρωμές, ιατρική περίθαλψη, κλπ). Όλοι αυτοί θα έλθουν στην Ελλάδα και θα μετατραπούν σε  συμπολίτες μας. Μάλιστα η κ. Μπακογιάννη, η βαθύπλουτη κυρία της Κρήτης, υποστήριξε ότι πρέπει  «να έλθουν οι πρόσφυγες στην Κρήτη για να μαζεύουν ελιές». Πιθανότατα όμως μαζί με τις ελιές να φέρουν και τον κορονοϊό που θερίζει στην Λιβύη".

 Αναδημοσίευση από το candiadoc.gr

Ιστορίες από τον εργασιακό μεσαίωνα στην Κρήτη: Η εταιρεία που αναγκάζει τους εργαζόμενούς της να αγοράζουν μόνο από το κυλικείο της

  Μπορεί η ανεργία στην Κρήτη να είναι χαμηλά σε σχέση με άλλες περιοχές της Ελλάδας, όμως οι ιστορίες που φτάνουν στην εφημερίδα μας για τις συνθήκες που επικρατούν σε εργασιακούς χώρους στον ιδιωτικό τομέα αποτυπώνουν μια πολύ άσχημη πραγματικότητα και στα Χανιά. Το κακό είναι ότι αυτές δεν περιορίζονται σε εταιρείες που έχουν μικρά ή μεγάλα οικονομικά προβλήματα (που είναι πάρα πολλές) αλλά ακόμη και σε εύρωστες εταιρείες.

  Χαρακτηριστική είναι και η ιστορία που μάθαμε για μεγάλη εταιρεία της Κρήτης.

  Όπως ενημερωθήκαμε ο ιδιοκτήτης εταιρείας με εκατοντάδες εργαζόμενους αποφάσισε να δημιουργήσει ένα κυλικείο στον εργασιακό χώρο. Ουδέν μεμπτό εδώ. Όμως πήγε ένα βήμα παραπέρα. Απαγόρευσε από τους εργαζόμενους να φέρνουν φαγητό από το σπίτι τους ή από καταστήματα έξω από την επιχείρηση και τους αναγκάζει, εφόσον θέλουν να φάνε ή να πιούνε κάτι, να αγοράζουν μόνο από το κυλικείο ιδιοκτησίας του. Έτσι, κατ’ ένα τρόπο οι εργαζόμενοι εξαναγκάζονται να επιστρέφουν τμήμα του μισθού τους πίσω στον εργοδότη αφού το κέρδος από τις αγορές που κάνουν πηγαίνει πίσω στο πορτοφόλι του.

  Πάνω από 100 χρόνια πριν ήταν διαδεδομένη πρακτική να δημιουργούνται πόλεις για ανθρακωρύχους. Εκεί, οι εργαζόμενοι, ουσιαστικά επέστρεφαν όλο το μισθό τους πίσω στους εργοδότες τους, αφού τα έξοδα για την ενοικίαση σπιτιού, καθώς και για την καθημερινή διατροφή και για όλες τις ανάγκες τους πήγαιναν πίσω στον εργοδότη, αφού η πόλη ήταν ιδιοκτησία του. Ουσιαστικά, ήταν σκλάβοι.

  Μπορεί ο επιχειρηματίας του τόπου μας να μην έχει φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο (και ελπίζουμε να μην του δώσαμε… ιδέες), όμως σίγουρα η λογική με την οποία κινείται δε διαφέρει από αυτή που είχαν οι ιδιοκτήτες ανθρακωρυχείων του προηγούμενου αιώνα.

  Και εις ανώτερα λοιπόν.

Αναδημοσίευση από τον Αγώνα της Κρήτης

Ο Κρητικός “υπουργός” της Κατοχής που μετά το Ολοκαύτωμα της Βιάννου θρήνησε για τους νεκρούς ναζί!

  Ήταν ίσως ο πιο ένθερμος γερμανόφιλος «επίσημος» Κρητικός στη διάρκεια της κατοχής… Το όνομά του συνδέθηκε με όλη την περίοδο της παρουσίας των κατακτητών στο νησί, καθώς κατείχε, αρχικά, τη θέση του «νομάρχη» Ηρακλείου, διορισμένος από τον Τσολάκογλου, και στη συνέχεια του «υπουργού -γενικού διοικητή» του νησιού, ως μέλος των κατοχικών «κυβερνήσεων» Λογοθετόπουλου και Ράλλη.

  Ο σπουδαγμένος στη Γερμανία δικηγόρος, και άλλοτε βουλευτής, είχε συχνά και το ρόλο του «υπουργού» προπαγάνδας, παρακολουθώντας προφανώς στενά τις δραστηριότητες του Γκαίμπελς. Ως «άρχων» της Κρήτης, από το 1941 μέχρι το 1944, απηύθυνε διαρκώς πύρινα κηρύγματά υπέρ του Χίτλερ και του ναζισμού, δικαιολογώντας, στο όνομα των μεγάλων ινδαλμάτων του, ακόμη και τις μαζικές σφαγές σε βάρος των Κρητικών, όπως στην περίπτωση του Ολοκαυτώματος της Βιάννου…

  Συχνά, απευθυνόταν και στο πανελλήνιο, με ομιλίες του μέσω του ελεγχόμενου από τις κατοχικές αρχές ραδιοσταθμού Αθηνών. Μετά την απαγωγή του Κράιπε, τον Απρίλιο του 1944, δεν δίστασε να απειλήσει τον κρητικό λαό με αφανισμό! Χαρακτήριζε τον Χίτλερ «μεγάλο και εμπνευσμένο ηγέτη», και δεν ξεχνούσε να του στέλνει τηλεγραφήματα αφοσίωσης κάθε χρόνο στα γενέθλιά του (20 Απριλίου). Βασικός στόχος της πολιτικής του, όπως έγραφε στα ενθουσιώδη για τα SS άρθρα του, η Γερμανία να κερδίσει τον πόλεμο και η Ελλάδα να επωφεληθεί από τη γερμανική υποδούλωση, για την οποία έγραφε ότι έγινε κατά… «θεία εντολή»!!

  Προκειμένου να επιβληθεί και να περάσει την φιλοναζιστική πολιτική του στις συνειδήσεις των τρομαγμένων Κρητών, δεν δίσταζε να θέτει διλήμματα, που θυμίζουν σε πολλά τα όσα ακούμε σήμερα… Με τη διαφορά ότι αντί «μνημόνια ή καταστροφή», εκείνος διακήρυττε: «Γερμανία ή καταστροφή», «κατοχή ή μπολσεβικισμός»!

Ο Πασσαδάκης ομιλητής σε φιλοναζιστική συγκέντρωση στα Χανιά, στις 5 Ιουνίου 1944. Μην προκαλεί έκπληξη η συμμετοχή του πλήθους, ήταν αναγκαστική από τις “αρχές”…

  Στη δίκη των δοσιλόγων πρωθυπουργών και υπουργών, που έγινε από τις 21 Φεβρουαρίου 1945 και ολοκληρώθηκε με την ετυμηγορία στις 31 Μαΐου του ίδιου χρόνου, καταδικάστηκε σε ισόβια δεσμά. Καταδικάστηκε πάντως απλώς για τρία από τα κείμενά του και δύο μόνο από τις ομιλίες του, χωρίς να έχει καταδίκη για τη συνολική δράση του. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ήταν υπόλογος, για το διάγγελμά του, με την ανάληψη των καθηκόντων του ως «υπουργού- γενικού διοικητή Κρήτης», που δημοσιεύτηκε στο «Ελεύθερον Βήμα» στις 10 Φεβρουαρίου του 1943 (νωρίτερα, από τον Αύγουστο του 1941 υπηρετούσε ως «νομάρχης» Ηρακλείου, διαδεχόμενος τον Τσατσαρωνάκη που κι αυτός είχε διοριστεί από τους Γερμανούς), για άρθρα του, στις 23 Νοεμβρίου 1943 στο «Ελεύθερον Βήμα» και στον «Παρατηρητή» Χανίων, που αναδημοσιεύτηκε από το «Ελεύθερον Βήμα», στις 13 Μαΐου 1944, καθώς και δυό ομιλίες του, στις 25 Μαρτίου 1944, που αναδημοσίευσε η «Καθημερινή» τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 29 Μαρτίου, και μια δεύτερη ομιλία του, στο θέατρο Ηρώδου του Αττικού, που αναδημοσίευσε επίσης το «Ελεύθερον Βήμα», στις 18 Ιουνίου 1944.

  Σε όλα αναφερόταν με θαυμασμό στο «έργο» των ναζί και καλούσε τον ελληνικό λαό να σταθεί δίπλα στις δυνάμεις του Χίτλερ, προκειμένου να κερδίσουν τον πόλεμο και να κατατροπώσουν τον μπολσεβικισμό, τον εβραϊσμό και τις δυνάμεις της Αγγλίας...

  Μάλιστα, αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1949, δικάστηκε και πάλι από το ειδικό δικαστήριο δοσιλόγων υπουργών, με την κατηγορία ότι υπέδειξε στους Γερμανούς 300 πατριώτες, οι οποίοι συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία, όπου οι περισσότεροι πέθαναν. Όμως γι αυτή την κατηγορία αθωώθηκε…

  Σύμφωνα με πληροφορία που δημοσίευσε στις 16 Ιουνίου 2007 στην «Πατρίδα» ο εκπαιδευτικός και ιστορικός ερευνητής Γιώργος Καλογεράκης, ο Πασσαδάκης καταγόταν από το χωριό Βορίτσι Πεδιάδας. Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Παχιαδάκης, αλλά το είχε αλλάξει, μόνος εκείνος απ’ όλη την οικογένειά του, απ΄ την οποία απομονώθηκε εξαιτίας της φιλογερμανικής δράσης του. Αρρώστησε και πέθανε στη φυλακή. Η αλλαγή του επιθέτου του επιβεβαιώνεται και από τη δική μας έρευνα. Μάλιστα εντοπίσαμε τις διαφημιστικές καταχωρίσεις του για τις εκλογές του 1926, όταν ήταν υποψήφιος με το Λαϊκό Κόμμα, στις οποίες έφερε το επώνυμο Παχιαδάκης.

  Ενώ ήταν φυλακισμένος εξέδωσε, μέσω υποστηρικτών του, τον Ιανουάριο του 1948, ένα βιβλιαράκι με τον τίτλο «Σύντομος απολογία ενώπιον του Κρητικού Λαού του κ. Ιωάννου Πασσαδάκη (Πρώην Βουλευτού και Υπουργού Γεν. Διοικητού Κρήτης) δια τα πεπραγμένα του εν Κρήτη επί κατοχής». Το κείμενο είναι γραμμένο σε τρίτο πρόσωπο, όμως, όπως εξηγείται στον επίλογο, ο ίδιος ζήτησε να γραφεί και να εκδοθεί, εκ μέρους του.

Η προκήρυξη για το Ολοκαύτωμα της Βιάννου

  Στις 12 Σεπτεμβρίου 1943, στη Σύμη της Βιάννου, αντάρτες των ομάδων Μπαντουβά, παρά την αντίθεση του ΕΑΜ, επιτέθηκαν και σκότωσαν 3 Γερμανούς του εκεί φυλακίου. Τα αντίποινα ήταν φοβερά. Στις 14 Σεπτεμβρίου, οι χιτλερικές δυνάμεις κυριολεκτικά έκαψαν τα χωριά της επαρχίας, μέχρι και αυτά της δυτικής Ιεράπετρας. Εκτέλεσαν 461 πατριώτες. Δεν έμεινε οικογένεια στην επαρχία που να μη θρηνήσει νεκρό.

Ο Πασσαδάκης, όταν ακόμη ονομαζόταν Παχιαδάκης, σε φωτογραφία ως υποψήφιος βουλευτής του Λαϊκού Κόμματος στο Ηράκλειο, την οποία είχε δημοσιεύσει η τοπική εφημερίδα “Ίδη” στις 7 Νοεμβρίου 1926

  Ο Πασσαδάκης λυπήθηκε πρώτα για τους 3 Γερμανούς και μετά για τον αφανισμό μιας ολόκληρης περιοχής… Ενώ παράλληλα απείλησε με συνέχεια στη γερμανική βαρβαρότητα, αν δεν σταματούσε η αντιστασιακή δράση κατά του κατακτητή. Στην προκήρυξή του, που δημοσιεύτηκε στον «Κρητικό Κήρυκα» στις 21 Σεπτεμβρίου, ανέφερε:

  «Συμπατριώται!
  Είμαι περίλυπος λόγω των τελευταίων θλιβερών γεγονότων της περιφερείας Βιάννου, τα οποία εστοίχισαν την ζωήν Γερμανών στρατιωτών και συμπατριωτών μας και έγιναν αφορμή της πλήρους εκ θεμελίων εξαφανίσεως μερικών κοινοτήτων.
  Ετονίσθη πολλάκις ότι τα στρατεύματα κατοχής έχουν απόφασιν χάριν της ασφαλείας των να εξοντώσουν οπωσδήποτε τας συμμορίας αίτινες περιφέρονται εν υπαίθρω, διότι αύται είναι όργανα των εχθρών των, ασκούν κατασκοπίαν εις βάρος των, τρομοκρατούν και δολοφονούν νομιμόφρονας πολίτας και είναι έτοιμοι εις περίπτωσιν τυχόν επιχειρήσεων να συνεργασθούν με τους εχθρούς των.
  Ουδείς δύναται να κατηγορήση τα στρατεύματα κατοχής διότι καταδιώκουν τα όργανα ταύτα του εχθρού των.
  Επίσης ετονίσθη ότι απαγορεύεται η εκ μέρους των κατοίκων περίθαλψις ή απόκρυψις της δράσεως των συμμοριών τούτων.
  Δυστυχώς αι συστάσεις αύται ουδέν έφερον αποτέλεσμα.
  Εις την καταστραφείσαν περιφέρειαν είναι κοινόν μυστικόν ότι συνέβαινον πολλά εις βάρος των στρατευμάτων κατοχής.
  Είχον γίνει ήδη εκεί συλλήψεις μεμονωμένων ατόμων και τυφεκισμοί τινών. Αλλ’ αυτό δεν εσυνέτισεν, έως ότου επήλθεν η ολική καταστροφή. Άμα τη πληροφορία των γεγονότων υπέβαλον εις το Φρούριον την παράκλησιν όπως η τιμωρία ασκηθή μετ’ επιεικείας.
  Δυστυχώς ο παγκόσμιος πόλεμος είναι σκληρός και δεν είναι εύκολον πάντοτε να ασκήται επιείκεια. Τα Γερμανικά στρατεύματα άλλωστε έχουν την απόφασιν να μην αφίσουν να γίνουν εν Κρήτη τα όσα εγκλήματα διεπράχθησαν εις την Στερεάν Ελλάδα εκ της δράσεως των οργάνων της προπαγάνδας των Αγγλοσαξώνων και των Μπολσεβίκων.
  Και την απόφασιν ταύτην θα την εκτελέσουν μετά της πλέον μεγάλης αυστηρότητος. Δεν θα αφίσουν να παραλύση εδώ η κατάστασις.
  Αυτό πρέπει να το καταλάβουν καλώς όλοι. Όπου είναι οι Γερμανοί πρέπει να διατηρήται δια τον πληθυσμόν ησυχία.
  Τα γεγονότα της Βιάννου είναι εν πικρόν δίδαγμα και παράδειγμα δια τας κοινότητας αίτινες θα εξακολουθήσουν να βοηθούν μυστικά, να ανέχωνται, να αποκρύπτουν τους συμμορίτας.
  Αφού ούτως έχουν τα πράγματα, οι νομιμόφρονες πολίται, όσοι δεν έχουν διάθεσιν να πέσουν θύματα της δράσεως των οργάνων της ξένης προπαγάνδας, δέον να εκκαθαρίσουν την θέσιν των και να στραφούν ενεργώς κατά των ολίγων ομοχωρίων των οι οποίοι είτε εκ πλάνης είτε εκ συμφέροντος συνεργάζονται κρυφίως με τας συμμορίας αυτάς.
  Εις εκάστην κοινότητα είναι τώρα γνωστά τα πρόσωπα αυτά αλλά δυστυχώς ουδείς κάμνει εις αυτά παρατηρήσεις, ουδείς αντιδρά κατ’ αυτών, ουδείς τα καταγγέλλει. Εκ τους γεγονότος τούτου η κοινότης ολόκληρος παρουσιάζεται ως αλληλέγγυος προς τους συμμορίτας και συνεπώς συνυπεύθυνος μετ’ αυτών και τα στρατεύματα κατοχής κατόπιν τούτου λαμβάνουν μέτρα ομαδικά και εναντίον της Κοινότητος.
  Εάν όμως οι φιλόνομοι κάτοικοι εξηγείροντο εναντίον εκείνων που ευνοούν και περιθάλπτουν τους συμμορίτας, αι συμμορίαι δεν ήτο δυνατόν να διατηρηθούν και μάλιστα να αποκτήσουν τόσον θράσος ώστε να προβαίνουν εις πολιτικάς δολοφονίας.   Πολλάκις έχω δημοσιεύσει εις τας εφημερίδας την πολιτικήν συμβουλήν την οποίαν ο Λαός μας επιβάλλεται λόγω των δυσχερεστάτων σημερινών περιστάσεων να ακολουθήση ως την μόνην ενδεδειγμένην οδόν. Η λογική συμβουλή μου αύτη ήτο πάντοτε και είναι ότι ο Λαός πρέπει να μη προβαίνη εις ουδεμίαν επιζήμιον πράξιν εναντίον των στρατευμάτων κατοχής και εάν δεν θέλη να καταστραφή εντελώς να μη δίδη προσοχήν εις τα κηρύγματα μερικών οργάνων μισθωτών της ξένης προπαγάνδας.
  Η συμβουλή αύτη έχει κατανοηθή, είμαι βέβαιος, υπό της μεγάλης πλειοψηφίας του Λαού μας και αύτη ζη νομιμοφρόνως.
  Δυστυχώς μία ομάς ελαχίστων προσώπων δημιουργεί τοιαύτα ζητήματα εις τα στρατεύματα κατοχής ώστε παίρνει εις τον λαιμόν της και την πλειοψηφίαν των νομιμοφρόνων.
  Κατόπιν τούτου δεν μένει άλλη λύσις παρά η πλειοψηφία του Κρητικού Λαού να στραφή μετά αποφασιστικότητος και μανίας κατά των συμμοριτών και όλων εκείνων οίτινες τους βοηθούν, να βοηθήση την προσπάθειαν των γερμανικών και ιδικών μας αρχών δια να συλλάβουν ή εξοντώσουν τελείως τα συμμορίας αυτάς.
  Η Κρήτη έχει ιστορίαν. Δεν πρέπει να καταστραφή και να εξαφανισθή διότι μια ομάς προσώπων γνωστών δια το ελεεινόν παρελθόν τους, εργάζεται δια να προσφέρει υπηρεσίας εις την προπαγάνδαν εκ της οποίας χρηματοδοτείται συνεχώς.
  Εάν ο Κρητικός Λαός σύσσωμος δεν λάβη απόφασιν και δεν ορκισθή να βοηθήση εις την εξαφάνισιν της συμμορίας, θα εξαφανισθή ο ίδιος.
  Ευρισκόμεθα εις την αρχήν της τραγωδίας της Κρήτης. Οι συμμορίται θα ωθήσουν τα πράγματα και από την δράσιν των χιλιάδες συμπατριωτών μας θα θυσιασθούν και αι πλείσται κοινότητες της Νήσου θα εξαφανιστούν εντελώς. Οι συμμορίται μετά την κακοποιόν αυτήν δράσιν των ίσως μας φέρουν εξ Αφρικής και τους Νεοζηλανδούς δι’ επιχειρήσεις πολεμικάς. Αυτό βεβαίως δεν θα γίνη δια να μας ελευθερώσουν αλλά διότι τούτο απαιτεί το πολεμικόν συμφέρον των Αγγλοσαξώνων, να πάρουν την βάσιν της Κρήτης και να επιστρατεύσουν τον πληθυσμόν.
  Ούτω η Κρήτη θα γίνη πάλιν έδαφος πολεμικών επιχειρήσεων δια να συμπληρωθή η καταστροφή της.
  Όταν τις γνωρίζη από πολιτικήν και έχη τας πνευμαστικάς ικανότητας να αναλογισθή τας συνεπείας, τρομάσσει όταν σκεφτή τι ανεμένει την δυστυχισμένην ιδιαιτέραν πατρίδα μας από την δράσιν της συμμορίας αυτής, του κοινού αυτού δαίμονος του Λαού μας.
  Δια τούτο εξορκίζω δια μίαν ακόμη φοράν την μεγάλην νομιμόφρονα μερίδα τους Κρητικού Λαού, τους αληθινούς πατριώτας που αγαπούν τας οικογενείας των και την όλην Κρήτην, να μη την αφίσουν να καταστραφή από τας πράξεις μερικών συμμοριτών και να αντιδράση κατ’ αυτών δι' όλων των δυνάμεων και δι' όλων των τρόπων που θα εύρη.
  Όταν αι συμμορίαι εκλείψουν η Κρήτη θα εύρη την ησυχίαν και την ασφάλειαν της και εις το τέλος του πολέμου και την ελευθερίαν της μετά της άλλης Ελλάδος, όπως αυτός ο Φύρερ έχει αυτήν υποσχεθή κατά τον λόγον του της 4ης Μαΐου 1941.
  Εκείνοι οίτινες θα αδιαφορήσουν εις την έκκλησιν μου αυτήν, τότε να γνωρίζουν ότι δεν αγαπούν την Κρήτην και αυτοί θα έχουν την ευθύνην δια την πλήρη καταστροφήν της προς την οποίαν σύρουν αυτήν τα αγορασθέντα όργανα της Προπαγάνδας.
  Το αίμα των ατυχών συμπατριωτών μας που εχύθη εις την Βιάννον, όπως και εκείνο το οποίον θα χυθή εις το μέλλον, ας είναι επί τας κεφαλάς εκείνων οι οποίοι ακολουθούν την προπαγάνδαν και τα όργανα αυτής, τους συμμορίτας».

Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη 

andrikakisalekos@gmail.com

Αναδημοσίευση από το candianews.gr

“Από τας 940 οικίας των Ανωγείων δεν έχει απομείνει ούτε μία”: Το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων στις 13 Αυγούστου του 1944

Τ΄ Ανώγεια λόγω της θέσης τους, στις απόκρημνες πλαγιές του Ψηλορείτη και του  αδούλωτου φρονήματος των κατοίκων τους, βρέθηκαν πάντοτε στην πρώτη γραμμή των απελευθερωτικών αγώνων των Κρητικών απέναντι σε οποιονδήποτε κατακτητή.

Κατακτήθηκαν από τους Τούρκους  το 1648 και στη συνέχεια ήταν βακουφικό (μοναστηριακό) χωριό, αφιερωμένο στα τζαμιά της Βαλιδέ Σουλτάνας, ενώ παράλληλα αποτέλεσαν σημαντικό επαναστατικό κέντρο.

Το Μάιο του 1822, στη θέση Σκλαβόκαμπος  Μαλεβιζίου, οι Ανωγειανοί νίκησαν τους Τούρκους, με αρχηγό τους το Βασίλη Σμπώκο. Το γεγονός αυτό, έγινε η αφορμή και στις 14 Ιουλίου του 1822, ο Σερίφ Πασάς που βρήκε το χωριό ερημωμένο από τους  κατοίκους του, οι οποίοι πολεμούσαν  στη Μεσσαρά, το λεηλάτησε και το έκαψε.

  

Αυτό ήταν το πρώτο ολοκαύτωμα των Ανωγείων και έμελλε να ακολουθήσουν άλλα δύο. Λίγο πριν από την επανάσταση του 1866, έγινε στα Ανώγεια η συνέλευση για την εκλογή αντιπροσώπων των οπλαρχηγών της Ανατολικής Κρήτης. Την ίδια χρονιά, τρεις Ανωγειανοί άνηκαν στους πεσόντες του ολοκαυτώματος του Αρκαδίου, με το οποίο ηρωικά αποκρούστηκε η απόπειρα κατάληψής του από τον Σερίζ πασά.

  

Το 1867 ο Ομέρ πασάς κατέλαβε τ’ Ανώγεια και το Νοέμβριο του ίδιου έτους ο Ρεσίζ πασάς προέβη στο ολοκαύτωμα του χωριού για δεύτερη φορά, μόλις 45 χρόνια μετά από το πρώτο ολοκαύτωμα.

  

Οι κάτοικοι των Ανωγείων έλαβαν, ακόμα, μέρος στις επαναστάσεις του 1878 και του 1897 αλλά και στο Μακεδονικό και στον Ηπειρωτικό Αγώνα.

Κατά το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο οι Ανωγειανοί πήραν μέρος, από τους πρώτους, στην αντίσταση κατά των Ναζί κατακτητών με τη δημιουργία ένοπλων ομάδων σε συνεργασία με το Συμμαχικό Αρχηγείο Μέσης Ανατολής και έχοντας επικεφαλής τον Ιωάννη Δραμουντάνη  (Στεφανο- γιάννη) ο οποίος και εκτελέστηκε από τους Ναζί, στις 12 Φεβρουαρίου 1944. 

  

Κορυφαίο γεγονός της αντίστασης του αγωνιζόμενου λαού των Ανωγείων, υπήρξε η καταστροφή και ισοπέδωση του χωριού τον Αύγουστο του 1944.  Το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων  άρχισε τη 13η Αυγούστου και κράτησε μέχρι το τέλος του ίδιου μήνα. Στο Αρμί, την κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκεται εγχάρακτη η διαταγή του Γερμανού στρατηγού φρουράρχου Κρήτης.

"…Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου."

Η εκτέλεση της διαταγής του Μίλλερ ήταν άμεση και στις 13 Αυγούστου 1944 άρχισε το κάψιμο και η ισοπέδωση των Ανωγείων, που κράτησε μέχρι τις 5 του Σεπτέμβρη.

  

Σημαντικός όγκος γερμανικού στρατού σενεπικουρούμενος από ένα ικανό αριθμό δοσίλογων-κεσταμπιτών καίνε τα πάντα και στη συνέχεια γκρεμίζουν τους εναπομείναντας τοίχους, αφού πρώτα λεηλατούν και αρπάζουν όσα πολύτιμα αγαθά υπήρχαν στο πλούσιο κεφαλοχώρι και υπήρχαν πολλά, τα οποία μεταφέρουν στα Σείσαρχα και από κει σε διάφορα γερμανικά κέντρα και σπίτια δοσίλογων.

  

Το μίσος και η βαρβαρότητα κατά τη διάρκεια των 22 ημερών ολοκαυτώματος των Ανωγείων ξεπερνά κάθε όριο λογικής και φαντασίας. Αρκετοί γέροντες και γυναίκες που έμειναν κρυπτόμενοι στο χωριό και άρρωστα παιδιά που δεν μπορούσαν να μετακινηθούν, καίγονται ή καταπλακώνονται από τα ερείπια και οποιοσδήποτε κινούμενος στόχος τίθεται στο στόχαστρο των Γερμανοκεσταμπιτών. Δύο παιδιά και είκοσι πέντε άντρες και γυναίκες εκτελούνται η καταπλακώνονται από τα χαλάσματα και είναι οι ακόλουθοι:

-Αεράκης Νικόλαος

-Βρέντζος Εμμανουήλ

-Βουιδάσκης Βασίλειος

-Βλατά Ελένη

-Κοκοσάλη Αμαλία

-Κουβίδης Μιχαήλ

-Καβλέντη Αγάπη

-Καλλέργη Αικατερίνη

-Καραίσκου Ειρήνη

-Ξυλούρης Στέφανος (παιδί 8 ετών)

-Ξυλούρης Κων/νος

-Ξυλούρης Ιωάννης

-Πατραμάνη Ελένη

-Πετροκόπος Κων/νος

-Πασπαράκη Ευαγγελία

-Σκουλάς Εμμανουήλ

-Σκουλά Όλγα

-Σκουλά Ανδρονίκη

-Σαλούστρου Αικατερίνη

-Σαλούστρου Ειρήνη

-Σαλούστρος Εμμανουήλ

– Σπαχή Αφροδίτη

-Χαχλιούτης Κων/νος (παιδί 14 ετών)

-Σπιθούρης Γεώργιος

-Παπαδιός Εμμανουήλ

-Κουτάντος Σωκράτης

-Κουτάντος Ιωάννης

 Από τα εκτελεστικά αποσπάσματα σώζονται δια της φυγής, τρεις Ανωγειανοί οι: Μιχάλης Ρούλιος, Στέφανος Χαιρέτης και Ιωάννης Σουλτάτος ή Αλισαβογιάννης.

  

Χαρακτηριστικό της τόλμης και της στωικότητας που οι Ανωγειανοί αντιμετώπιζαν το θάνατο, στις δύσκολες εκείνες ώρες της καταστροφής και του ολέθρου, είναι και το ακόλουθο περιστατικό: «Ο Αριστείδης Πασπαράκης ή Αλμπάτης, υπερήλικας κατά την περίοδο καταστροφής των Ανωγείων, διέμενε μόνος σε ένα μικρό σπιτάκι που είχε κτίσει σε αγρόκτημα του στο Μέσα Πλατάνι, κάτω από τα Σίσσαρχα. Μια μέρα τον επισκέφθηκε ο περιπλανώμενος, όπως και οι υπόλοιποι Ανωγειανοί, επίσης γέροντας Μιχάλης Παπαδιός η Τζιομιχάλης. Την ώρα που οι δύο γέροντες καθόταν στο σπιτάκι κατέφθασε ένας Γερμανός από τα Σίσαρχα και οργισμένος τους διέταξε να σηκωθούν για να τους εκτελέσει, να τους κάνει «καπούτ» όπως τους είπε. Και ο Αλμπάτης απευθυνόμενος στο Τζιομιχάλη.

 Σήκω, μουρέ, στάσου ανατολικά και κάμε το σταυρό σου. Μια φορά, μουρέ, θα ποθάνουμε, ας ποθάνουμε σήμερο!!

  

Ο Γερμανός τους έβγαλε στον οψιγιά, πάνω από το σπιτάκι κι εκεί έχοντας γυρισμένη την πλάτη προς τον εκτελεστή, περίμεναν τη βολή.

  

Οι στιγμές περνούσαν βασανιστικές χωρίς ο Γερμανός να πραγματοποιεί την απειλή του.

  

Κάποια στιγμή ο Αλμπάτης γύρισε και είδε το Γερμανό να έχει κατεβασμένο το όπλο και τον άκουσε να του λέει:

-Νιξ παππού, καπούτ σήμερο. Αύριο καπούτ!

Κι ο Αλμπάτης

-Έπαε θαν είμαι γω και αύριο μονό να ‘ρθέις.

  

Την επάυριο οι δύο γέροντες πήγαν στις συκιές που ήταν απέναντι στο σπιτάκι να βρούν κανένα σύκο να το φάνε και να ξεπεινάσουν και αφού βοσκήθηκαν ο Αλμπάτης λέει στο Τζιομιχάλη:

-Αιντε, μουρέ, Μιχάλη να πάμε στο σπιτάκι γιατί μπορεί να ρθεί κείοσες, εννοώντας το Γερμανό. Άμεσα όμως πήρε την απάντηση.

Για γροίκα είντα λέει! Εγώ δε πάω!

  

Αργότερα ο Αλμπάτης διηγούμενος το περιστατικό στους Σαρχιανούς τους είπε ότι γύρισε στο σπιτάκι και:

-Έκεια τονε περίμενα πολλή ώρα, μα δεν εγύρισε ο κερατάς.

Οι Γερμανοί ανερχόμενοι από διάφορα σημεία για να πραγματοποιήσουν το ολοκαύτωμα των Ανωγείων συνέλαβαν 31 άντρες από διάφορα χωριά το Μαλεβυζίου και Μυλοποτάμου και Ανωγειανούς, τους μετέφεραν στα Σείσαρχα κι από κεί καθημερινά τους χρησιμοπιούσαν ως αγωγιάτες για να μεταφέρουν τα πάσης φύσεως υλικά αγαθά, που άρπαξαν από το χωριό πριν γκρεμίσουν και κάψουν τα σπίτια του.

Στις 22 Αυγούστου θεωρώντας ότι δε χρειαζόνταν άλλο τους αγωγιάτες, πήραν την απόφαση να τους εκτελέσουν. Από την εκκλησία της Αγίας Παρασκευή Σεισάρχων όπου οι αγωγιάτες διέμεναν, υπό φρούρηση, παρελαμβαναν ένα-ένα και οδηγώντας τον στο ρυάκι, 150 περίπου μέτρα νοτιοανατολικά των Σεισάρχων, τους έστηναν στην άκρη μικρού γκρεμού και τους εκτελούσαν. Ευνόητο ότι, ο 31^ος πρέπει να θεωρηθεί ότι εκτελέστηκε 31 φορές.

  Τι βαρβαρότητα!!

  

Tα ονόματα των εκτελεσθέντων είναι χαραγμένα σε απλό και ωραίο μνημείο στην πλατεία των Σεισάρχων , στην κορυφή του οποίου είναι γραμμένη η μαντινάδα του Βασίλη Καλομοίρη, γιού εκτελεσθέντα, η οποία μας λέει:

«Στη θύελλα του φασισμού

Που τη φωθιά σκορπίζει,

Μόνο με αίμα το δεντρό

Της λεφτεριάς ανθίζει!»

  Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες και 7 Ανωγειανοί οι ακόλουθοι:

1) Πατραμάνης Εμμανουήλ,  

2) Καλομοίρης Γεώργιος, 

3) Καλομοίρης Κων/νος, 

4) Μανουράς Ευγένιος, 

5) Κοκοσάλης Νικόλαος, 

6) Καραμπίνης Χαράλαμπος και 

7) Σκουλάς Κων/νος.

  Μια μέρα πριν την εκτέλεση των πατριωτών στα Σείσαρχα στις 21-8-1944, οι Γερμανοί πραγματοποιούν κλοιό στο Καμαράκι Μαλεβυζίου και συλλαμβάνουν μέσα σ’ αυτό και στην ευρύτερη περιοχή του 24 άνδρες, τους οποίους οδηγούν στον ανατολικό πόρο του φαραγγιού των Γωνιών όπου τους εκτελούν πλην του Ιωάννη Σουλτάτου, ο οποίος κατάφερε να διαφύγει και να σωθεί κατά την ώρα της εκτέλεσης. Μέσα στους 23 εκτελεσθέντες συμπεριλαμβάνονται και τρεις Ανωγειανοί οι :1) Μαυρόκωστας Βασίλειος 2) Παπαδιός Ιωάννης και 3)Σουλτάτος Μιχαήλ.

Την ίδια περίοδο, άλλο γερμανικό απόσπασμα ερευνώντας το Ζωνιανό αόρι συλλαμβάνει 4 Ζωνιανούς τους: 1) Κων/νο Παρασύρη ή Κάτσουνα 2) Κάββαλο Γεώργιο 3) Κλίνη Μιχαήλ 4) Κλίνη Ιωάννη τους οποίους οδηγεί στη θέση Ρουσαλίμνη και από κει στην πορεία τους προς τ' Ανώγεια, σταματά λίγο πιο πάνω από αυτά και τους εκτελεί στη θέση «Πετριάς» και ακόμη 3 Παπαδιούδες Ανωγειανοι: Παπαδιός Στυλιανός, Παπαδιός Εμμανουήλ και Παπαδιός Νικόλαος ευρισκόμενοι στο Στρούμπουλα και μη αντέχοντας τη πείνα, κατεβαίνουν στην Τύλισσο για να βρούν κάτι να φάνε, συλλαμβάνονται από τους Γερμανούς στη θέση «Αλώνια» και εκτελούνται επί τόπου.

  

Πάράλληλα με το ολοκαύτωμα των Ανωγείων πραγματοποιείται και το ολοκαύτωμα της Δαμάστας. Τριάντα νέοι Δαμαστιανοί εκτελούνται στη θέση «Κερατίδι» και τρεις ακόμη 2 γυναίκες και 1 άντρας χάνουν της ζωή τους κατά την περίοδο του σαμποτάζ και της καταστροφής της Δαμάστας.

  

Τα Ανώγεια ανήκουν σήμερα στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων & Χωριών, «Ελληνικά Ολοκαυτώματα».

Ο Καζαντζάκης καταγράφει την Ναζιστική κτηνωδία στα Ανώγεια  (13 Αυγούστου 1944)

  Στην σχετική έκθεση του για τα Ανώγεια ως μέλος της Κ.Ε.Δ.Ω.Κ. μεταξύ άλλων ο Νίκος Καζαντζάκης αναφέρει:

«Την 13ην οι Γερμανοί συμπληρώσαντες την κύκλωσιν, εισήλθον εις τα Ανώγεια και διέταξαν τους υπολειφθέντας κατοίκους (θα ήσαν περί τα 1500 γυναικόπαιδα) να αναχωρήσουν εντός ημισείας ώρας προς την κατεύθυνσιν του Γενή-Καβέ, οπόθεν να διασκορπισθούν εις τα διάφορα χωρία της Ρεθύμνης.

Μετά ταύτα, προέβησαν εις Ολοκαύτωμα, γενικήν λεηλασίαν του χωρίου, πλουσιωτάτου εις κτηνοτροφικά και εριουργικά προϊόντα. Μετά την δήλωσιν εκάστη οικία εκαίετο πρώτον και έπειτα ανετινάσσετο δια δυναμίτιδος.

Κάθε νύκτα οι Γερμανοί απεσύροντο εις τα Σείσαρχα και την πρωϊαν επανήρχοντο.

1. To μέγεθος της λεηλασίας θα κατανόηση κανείς, όταν λάβη υπ’ όψιν ότι αυτή διήρκεσεν από της 13 Αυγούστου μέχρι της 5 Σεπτεμβρίου. Κατά την διάρκειαν της διαρπαγής οι Γερμανοί εφόνευσαν εντός του χωρίου τον Γ. Σπιθούρην, μη δυνηθέντα ν’ αποχωρήση μετά των άλλων κατοίκων, επίσης τους παραλύτους εξαδέλφους Κωνστ. και I. Ξυλούρην (ή Κίτρη), και τον υπέργηρον Νικ. Αεράκην, εις τας αγκάλας του οποίου έθεσαν, μετά την εκτέλεσιν, δεξιά και αριστερά τα πτώματα δύο χοίρων προς χλευασμόν.

Δύο αδελφαί, η χήρα Εμμ. Καλλέργη και η χήρα Εμμ. Καβλέντη, η χωλή Ειρήνη Καραϊσκου και η Ευαγγ. Ιω. Πασπαράκη, αρνηθείσαι ν’ αποχωρήσουν και προτιμήσασαι τον θάνατον απέθανον καείσαι και καταχωθείσαι έπειτα υπό τα ερείπια των ανατιναχθεισών οικιών των.

Επίσης οι Γερμανοί εφόνευσαν τον εκ τραύματος της κεφαλής παράφρονα Εμμ. I. Σαλούστρον.

Πολλοί άλλοι εφονεύθησαν εις τα πέριξ.

Οι Γερμανοί κατέστρεψαν και τα 4 τυροκομεία της περιοχής και απήγαγον τα ποίμνια των κατοίκων όσα δεν ηδυνήθησαν να συμπαραλάβουν, τα εφόνευσαν.

Σήμερον από τας 940 οικίας των Ανωγείων δεν έχει απομείνει ούτε μία, το νεόδμητον σχολείον ανετινάχθη, αι 3 εκκλησίαι, τας οποίας οι Γερμανοί είχον μεταβάλει εις σταύλους, έχουν επίσης υποστή ζημίας εκ των πέριξ ανατινάξεων.

Η επίσημος κατάστασις της Νομαρχίας Ρεθύμνης αναφέρει 117 Ανωγειανούς εκτελεσθέντας κατά την περίοδον της κατοχής»…

Αναδημοσίευση από τον Αγώνα της Κρήτης

Δείτε ακόμα:  

• Το ολοκαύτωμα των Ανωγείων (Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Αντίστασης και του ΔΣΕ)  
• Το ολοκαύτωμα των Ανωγείων (tvx.gr)
• Ο Στεφανής Ξυλούρης, 8 μόλις ετών, ο πρώτος που εκτέλεσαν οι Γερμανοί στα Ανώγεια… (candiadoc.gr)

Απροστάτευτη η Κρήτη από τα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων

Περιβαλλοντικές οργανώσεις, επιστήμονες και τοπική αυτοδιοίκηση ασκούν κριτική στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, υποστηρίζοντας ότι δεν προστατεύει επαρκώς την Κρήτη από τις έρευνες για εντοπισμό υδρογονανθράκων. 

Γράφει ο Θοδωρής Χονδρόγιαννος

Με δύο λόγια: Στα τέλη του περασμένου Ιουνίου η ελληνική κυβέρνηση και οι εκπρόσωποι της κοινοπραξίας Total, ExxonMobil και ΕΛ.ΠΕ. υπέγραψαν τις συμβάσεις παραχώρησης δύο μεγάλων θαλάσσιων περιοχών για την πραγματοποίηση ερευνών με σκοπό τον εντοπισμό και την εξόρυξη υδρογονανθράκων δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Παρά τις διθυραμβικές δηλώσεις των Τσίπρα και Σταθάκη, καθώς και του πρέσβη των ΗΠΑ, Τζέφρι Πάιατ, επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν εκφράσει τους φόβους τους σχετικά με την αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος και των έμβιων οργανισμών στις παραχωρούμενες περιοχές. Σημαντικό μέρος της κριτικής επικεντρώνεται στο κατά πολλούς ελλιπές περιεχόμενο της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, αλλά και στη διαδικασία διαβούλευσης που προηγήθηκε της έγκρισής της, η οποία, σύμφωνα με εκπροσώπους οργανώσεων και τοπικής αυτοδιοίκησης, δεν είχε τον απαραίτητο ουσιαστικό χαρακτήρα. Τέλος, ανησυχία προκαλεί και το ιστορικό διαρροών πετρελαίου που εμφανίζουν πετρελαϊκές εταιρείες που θα δραστηριοποιηθούν στην Κρήτη.

Αναλυτικότερα: Την Πέμπτη, 27 Ιουνίου, το κλίμα στον πολυχώρο Αθηναΐς ήταν πανηγυρικό. Παρουσία του πρέσβη των ΗΠΑ, Τζέφρι Πάιατ, και του πλέον απελθόντος πρέσβη της Γαλλίας, Κριστόφ Σαντεπί, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γιώργος Σταθάκης και οι εκπρόσωποι της κοινοπραξίας Total, ExxonMobil και ΕΛ.ΠΕ. υπέγραψαν τις συμβάσεις παραχώρησης δύο θαλάσσιων περιοχών για την πραγματοποίηση ερευνών με σκοπό τον εντοπισμό και την εξόρυξη υδρογονανθράκων ανοιχτά της Κρήτης. Το μέγεθος των δύο περιοχών -που έχουν παραχωρηθεί προς τις Total, ExxonMobil, και ΕΛΠΕ με ποσοστά 40%, 40% και 20% αντίστοιχα- είναι μακράν το μεγαλύτερο που έχει ποτέ παραχωρήσει ελληνική κυβέρνηση σε πετρελαϊκές εταιρείες. Συγκεκριμένα, το πρώτο θαλάσσιο οικόπεδο, που βρίσκεται δυτικά της Κρήτης, έχει μέγεθος 20.058,4 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ το δεύτερο, που βρίσκεται νοτιοδυτικά του νησιού, έχει μέγεθος 19.868,37 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Από κοινού τα δύο θαλάσσια οικόπεδα έχουν σχεδόν πέντε φορές το μέγεθος της Κρήτης.

Οι διθύραμβοι

 "Η σημερινή μέρα είναι ιστορική, γιατί η Ελλάδα κάνει ένα μεγάλο και αποφασιστικό βήμα για να αξιοποιήσει τον ενεργειακό πλούτο της", είπε ο Αλέξης Τσίπρας, παρών στην εκδήλωση. "Σήμερα η Ελλάδα, εκτός από χώρα που αποτελεί κρίσιμο ενεργειακό κόμβο στη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων, ξεκινά την υλοποίηση ενός σχεδίου που έχει στόχο να τη μετατρέψει και σε παραγωγό ενέργειας ταυτόχρονα".

Εξίσου αισιόδοξα τοποθετήθηκε και ο κ. Σταθάκης: "Όλοι αναγνωρίζουμε ότι η σημερινή υπογραφή ενισχύει την παρουσία της Ελλάδας στον ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου. Μετά τα ευρήματα σε Κύπρο, Ισραήλ και Αίγυπτο έχει ήδη διαμορφωθεί, μαζί με την Ελλάδα, ένας ισχυρός πόλος. Συμμετέχουμε ισότιμα μαζί με άλλες χώρες, Ιορδανία, Παλαιστινιακή Αρχή, Ιταλία, προκειμένου να υπάρχει ένα μόνιμο πεδίο συνεργασίας ανταλλαγής απόψεων και κοινών πρωτοβουλιών για την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου".

Η τελετή υπογραφής συμβάσεων μίσθωσης για την παραχώρηση του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στις θαλάσσεις περιοχές δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, 27 Ιουνίου 2019. [EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ]

Τη συμφωνία μεταξύ ελληνικού δημοσίου και πετρελαϊκών εταιρειών χαιρέτησαν και οι κύριοι Πάιατ και Σαντεπί, με τον γάλλο πρέσβη ωστόσο να ξεχνάει να αναφέρει ότι Γαλλία έχει απαγορεύσει τις εξορύξεις υδρογονανθράκων στα γαλλικά χωρικά ύδατα στη Μεσόγειο, αφενός για να συμβάλει στις προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αφετέρου για να προστατεύσει τον τουρισμό που αναπτύσσεται στις ακτές της νότιας Γαλλίας. Αυτό σημαίνει ότι η γαλλική Total, που έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινοπραξία, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει έρευνες στη χώρα όπου έχει έδρα.

Διαβάστε τη συνέχεια ΕΔΩ

Στου χάροντα τους σταύλους: Μικρό ελεγείο για τη φρικτή δολοφονία της παιδαγωγού, λαογράφου και αγωνίστριας της Αντίστασης Μαρίας Λιουδάκη

του Δημήτρη Δαμασκηνού

Εσείς

αδέλφια που πέσατε.

Οι άνθρωποι θα ξεχάσουν τ’ όνομά σας.

Μα η πατρίδα θα κρατάει το αίμα σας στις ρίζες της

για ν’ ανθίζει.

(Τάσος Λειβαδίτης, Επιτάφιο[1])

Η παιδαγωγός, λαογράφος και αγωνίστρια της Αντίστασης Μαρία Λιουδάκη.

  Πριν λίγες ημέρες η κ. Δόμνα Μιχαηλίδου, υφυπουργός Εργασίας στην νεοεκλεγείσα κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, χαρακτήρισε ως "ψυχικά νοσούντες" όσους "αγιοποιούν" τους αγώνες της Αριστεράς κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών[2] επιχειρώντας προφανώς να τους αμαυρώσει. Μια τέτοια τοποθέτηση στοχεύει όχι μόνο στην αποενοχοποίηση όσων δεν αντιστάθηκαν στη χούντα της 21ης Απριλίου, αλλά και απαξιώνει την ανάγκη των πολιτών και των νέων να αντισταθούν σήμερα, μιας και παρουσιάζει τους δημοκρατικούς και αντιφασιστικούς αγώνες ως αποτέλεσμα κάποιας "εμμονής" χωρίς κοινωνικό υπόβαθρο.

  Μ’ αυτόν τον τρόπο η "ψυχολογική" ερμηνεία γεγονότων και περιόδων, χωρίς να συνδέεται με τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά, μπορεί να μετατραπεί σε ένα αντιεπιστημονικό εργαλείο που είναι τόσο επικίνδυνο, ώστε να χωρίζει τους ανθρώπους σε "κανονικούς" και "νοσούντες", που φυσικά για την άρχουσα τάξη είναι εκείνοι που δεν αποδέχονται την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και που θεωρούν ότι η κοινωνία αυτή μπορεί να αλλάξει.

  Στον αντίποδα μιας τέτοιας κακόβουλης "αξιολόγησης" των αγωνιστών, βρίσκεται η προσπάθεια των προοδευτικών διανοουμένων και όσων επιστημόνων και ερευνητών διαπνέονται από δημοκρατικές αρχές για την καταγραφή και ανάδειξη της ιστορίας του εργατικού-λαϊκού κινήματος, για τη διάσωση της ιστορικής γνώσης και -εντέλει- τη μεταλαμπάδευσή της στις επόμενες γενιές.

  Η ιστορία, άλλωστε, δεν αφορά τόσο στο παρελθόν, μα απαντά κυρίως σε σημερινά ερωτήματα, Μπορεί να φωτίσει τα μονοπάτια της κοινωνικής προόδου που έχει ξανά περπατήσει ο λαός μας στο παρελθόν, όπως π.χ. την περίοδο της Κατοχής (1941-1944) με το μεγαλειώδες ΕΑΜικό κίνημα και τις περήφανες και ευγενικές μορφές των αγωνιστών του, αντρών και γυναικών, που πάλεψαν προσφέροντας ακόμα και τη ζωή τους "στ’ αλώνι του Χάρου". 

  Ένας τέτοιος "ηρωικός τύπος ανθρώπου", όπως γράφει χαρακτηριστικά η Έλλη Αλεξίου[3] υπήρξε αναμφισβήτητα η Μαρία Λιουδάκη. Ήταν η φωτισμένη δασκάλα και κορυφαία λαογράφος, που στα 53 της χρόνια έγινε μάρτυρας των αγώνων του λαού μας για λευτεριά, δημοκρατία και κοινωνική προκοπή.

Φωτογραφία της Μαρίας Λιουδάκη.

  Γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1894 στη Λατσίδα του Απάνω Μεραμπέλλου. Ήταν κόρη του αγρότη Γεωργίου Λιουδάκη και της Αικατερίνης, το γένος Παπαζαχαριάδη και το πρώτο από τα 8 συνολικά τους παιδιά.

  Το 1914 τελείωσε με άριστα το Διδασκαλείο Ηρακλείου[4]. Έπειτα από επιτυχείς εξετάσεις φοίτησε στο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα από το 1925 έως το 1927. Στη μετεκπαίδευση είχε δάσκαλό της το Mανόλη Tριανταφυλλίδη, που την ξεχώρισε αμέσως για τα πνευματικά της ενδιαφέροντα και την εισήγαγε στην επιστήμη της Λαογραφίας. Πήρε το πτυχίο της μετεκπαίδευσης με άριστα.

  Αποφοιτώντας, ανέλαβε για δέκα χρόνια τη διεύθυνση του Παρθεναγωγείου της Ιεράπετρας (1927-1937) που στεγαζόταν στο παλιό τουρκικό σχολείο, στο Μεχτέπι. Έδωσε αγώνα για να φτιαχτεί το διδακτήριο, που βρίσκονταν σε άθλια κατάσταση, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν οι μαθήτριες και προσπάθησε να κινητοποιήσει τους γονείς, που ήταν στην πλειονότητα τους εργάτες, ψαράδες και γεωργοί. "Φροντίσετε να βρείτε τους άρχοντές σας, κινηθείτε, εργαστείτε για τα παιδιά σας" τους έλεγε. Η ίδια ξόδευε από την τσέπη της και μοιράζονταν το φαγητό της με τα πιο φτωχά παιδιά του σχολείου, όπου περνούσε όλη τη μέρα της μέχρι το βράδυ, βοηθώντας τα χωρίς αμοιβή, να ξεπεράσουν τις δυσκολίες που είχαν στη μάθηση.

Φωτογραφία της Μαρίας Λιουδάκη

 σε νεαρή σχετικά ηλικία.

  Έχοντας μυηθεί από τα χρόνια της μετεκπαίδευσής της στον εκπαιδευτικό δημοτικισμό και ακολουθώντας το παράδειγμα των πρωτοπόρων δασκάλων Δημήτρη Γληνού, Μανόλη Τριανταφυλλίδη και Αλέξανδρου Δελμούζου, η Μαρία Λιουδάκη στα γραπτά, στις διαλέξεις και στη διδασκαλία της διέδιδε και υπεράσπιζε τη δημοτική, τη ζωντανή γλώσσα του λαού και όχι την στείρα, την "φτιαχτή" καθαρεύουσα, με στόχο να επικοινωνήσει με τη φτωχολογιά και τα παιδιά της συμβάλλοντας στον αγώνα για τη πνευματική τους εξύψωση. Είχε, μάλιστα, μεταφράσει το θεατρικό έργο Ηλέκτρα του Σοφοκλή σε έμμετρη δημοτική, που παρουσιάστηκε το 1929 από τις μαθήτριες του Γυμνασίου Ιεράπετρας.

  Την ίδια εποχή πήρε μέρος στους συνδικαλιστικούς αγώνες, για τη βελτίωση της θέσης των δασκάλων και την παροχή μιας καλύτερης Παιδείας στα παιδιά του λαού.

  "Ο άνθρωπος πρέπει να είναι μορφωμένος", έγραφε. "Και είναι μορφωμένος εκείνος που δεν ξεχωρίζει στην κοινωνία μικρούς και μεγάλους, υψηλούς και χαμηλούς. Αυτός που δεν είναι κόλακας μπροστά στους υποτιθέμενους ανώτερους και βασανίζει τους κατώτερούς του. Μορφωμένος είναι αυτός που θέτει τον εαυτό του σε δεύτερη μοίρα για να εξυπηρετήσει τον διπλανό του. Μορφωμένος είναι ο άνθρωπος που πονεί για τη λύπη τους και χαίρει για τη χαρά τους. Μορφωμένος είναι κάτι το θεϊκό, είναι ο θεός που κατοικεί μέσα μας"[5].

  Αξίζει να σημειωθεί πως σ’ όλο αυτό το διάστημα "με το μικρό της μηνιάτικο ανάθρεψε κι σπούδασε τα μικρότερα της αδέλφια… Όταν η αδελφή της, η Χαρά[8], σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο, η Μαρία επωμίστηκε κι ένα ακόμη οικονομικό βάρος. Τον αρραβωνιαστικό της Χαράς, που ήταν ο κατοπινά εθνικός ήρωας Ναπολέων Σουκατζίδης"[9].

  Η Μαρία Λιουδάκη εκτός, όμως, από εκπαιδευτικός υπήρξε συγγραφέας 21 διδακτικών βιβλίων και διακεκριμένη λαογράφος που είχε εκδώσει και παιδικά έργα, όπως τις συλλογές παιδικών παραμυθιών Στης γιαγιάς τα γόνατα (Αθήνα 1932)[10], Στου παππού τα γόνατα (Ηράκλειο Κρήτης 1947)[11], Γύρω στο μαγκάλι κ.α.. Είχε, επίσης, τιμηθεί με το Α' Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για την περίφημη συλλογή της Κρητικές Μαντιναδες. (Ηράκλειο Κρήτης 1933)[12].

  Η απόσπασή της, επομένως, τον Απρίλιο του 1937 στο Λαογραφικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών ως αρμόδια (επίκουρος ταξινόμος) υπό τον Γεώργιο Μέγα ήρθε ως αναγνώριση και επιβράβευση της εξαιρετικής λαογραφικής δουλειάς της.

Η Αρχαιολογική Συλλογή Ιεράπετρας ιδρύθηκε το 1986. Στεγάζεται σ’ ένα κτήριο του 1899, στη λεγόμενη Εμπορική Οθωμανική Σχολή[6], που αργότερα φιλοξένησε στους χώρους της το Παρθεναγωγείο της Ιεράπετρας, διευθύντρια του οποίου διετέλεσε για δέκα χρόνια η Μαρία Λιουδάκη. Προς τιμή της έχει τοποθετηθεί μια μαρμάρινη πλακέτα στον τοίχο του κτηρίου. Στον περίβολο χώρο του, επίσης, διακρίνεται η σεμνή προτομή του "γιατρού των φτωχών", πρώην βουλευτή της Ε.Δ.Α.[7] και προσωπικού της φίλου Γιώργου Παπαγεωργίου.

Η άρνηση της να υπογράψει δήλωση "αποκήρυξης του κομμουνισμού" και οι διώξεις που υπέστη στη μεταξική δικτατορία

  Η δικτατορία που επέβαλε ο Ι. Μεταξάς την 4η Αυγούστου του 1936 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, μα επιβλήθηκε σε συνεργασία με τον Γεώργιο Β’ και τη σύμφωνη γνώμη και στήριξη της Μεγάλης Βρετανίας. Αμέσως μετά την επιβολή της ο δικτάτορας εξαπέλυσε άγριους διωγμούς κατά των αντιπάλων του. Τα νησιά του Αιγαίου, οι φυλακές και τα στρατόπεδα γέμισαν εξόριστους και κρατουμένους. Ιδιαίτερα και ειδικά διώχθηκαν με πρωτοφανή αγριότητα οι κομμουνιστές και οι “συνοδοιπόροι” τους, οι οποίοι απολύονταν από τις εργασίες τους, φυλακίζονταν, εκτοπίζονταν και βασανίζονταν ακόμα με επιστημονική σκληρότητα, για να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, που είχαν ήδη τεθεί “εκτός νόμου”.

  Θύμα αυτού του καθεστώτος “έκτακτης ανάγκης” υπήρξε και η Μαρία Λιουδάκη, η οποία σε ομαλές δημοκρατικές συνθήκες θα μπορούσε να ακολουθήσει μια λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα. Όμως τα “πιστεύω” της, η αξιοπρέπειά της και η σύνδεσή της με τον Σουκατζίδη, που φυλακισμένος δέχονταν τις επιστολές της, υπήρξαν επαρκή στοιχεία για να στοχοποιηθεί από το “αντικομμουνιστικόν, αντικοινοβουλευτικό, και ολοκληρωτικό κράτος” που επαγγελλόταν ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς. Η αλληλογραφία της, άλλωστε, με τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη χαρακτηρίστηκε ως αδίκημα “αφορόν την ασφάλεια του κοινωνικού καθεστώτος”. Το Υπουργείο Παιδείας της ζήτησε τότε να υπογράψει “δήλωση” αποκήρυξης του κομμουνισμού και να διαλύσει τον αρραβώνα της αδελφής της, μα η Μαρία Λιουδάκη αρνήθηκε αυτόν τον εξευτελισμό της προσωπικότητάς της και δεν υπέγραψε καμία δήλωση…[13].

Φωτογραφία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, προέδρου τότε του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ηρακλείου Κρήτης, μετά τη σύλληψή του και την μεταφορά του μαζί με άλλους κομμουνιστές προέδρους Σωματείων και στελέχη του Ε.Κ.Η.[14] πρώτα στο τμήμα μεταγωγών Ρεθύμνου το 1936 και έπειτα στον Αϊ Στράτη (πηγή: Αρχείο του Κ.Κ.Ε.). Στη συνέχεια μεταφέρθηκε από τις Αρχές ως κρατούμενος στην Ακροναυπλία, για να παραδοθεί στους Γερμανούς που τον μετέφεραν στο Χαϊδάρι. Εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944, μαζί με τους 200 της Καισαριανής.

  Ως εκ τούτου τον Αύγουστο του 1940 συστάθηκε για την περίπτωσή της Επιτροπή Ασφάλειας που στην εισήγησή της απέδιδε τις παρακάτω κατηγορίες στην ίδια για τις πράξεις και τα "πιστεύω" της:

"… [Διότι] ανεμίχθη εις κομμουνιστικήν κίνησιν, ετύγχανε συνδρομητής του περιοδικού Λυτρωμός και υπεβοήθει εις την έκδοσιν και διάδοσιν κομμουνιστικών εντύπων, τον εν Ιεράπετρα διαμένοντα κομμουνιστικώς δρώντα ιδιωτικόν υπάλληλον και ήδη μνηστήρα της αδερφής της Ναπολέοντα Σουκατζίδη 2. Διότι εξηκολουθεί να τηρή αλληλογραφίαν μετά του Ναπολέοντος Σουκατζίδου με την σύλληψιν 3. Διότι αποφεύγει να προβή εις σαφή αποκήρυξιν του κομμουνισμού αν και εκλήθη να πράξη".

  Η εισήγηση κατέληγε στην πρόταση να της επιβληθεί η ποινή της εκτόπισης για ένα χρόνο στο "νησί του θανάτου", τη Γαύδο. Στο τέλος οι Αρχές την ξανάστειλαν στην Ιεράπετρα, όχι πια ως διευθύντρια αλλά ως απλή δασκάλα. Διευθυντής, ωστόσο, στο σχολείο της ήταν εκείνο τον καιρό ένας "δάσκαλος" που ραδιουργούσε εναντίον της. Μόλις η Μαρία ανέλαβε υπηρεσία και ενώ έχει αρχίσει ο ελληνοϊταλικός πόλεμος με δική του μεσολάβηση της ασκήθηκε και πάλι πειθαρχική δίωξη εναντίον της γιατί "επιβουλεύεται το κοινωνικό καθεστώς!" Τιμωρήθηκε με την ποινή της εξάμηνης προσωρινής απόλυσης και στέρησης των μισών αποδοχών της…[15]

  Έπειτα "έρχονται οι χιτλερικοί και τα πράματα ξέρομε πως εξελίχτηκαν", επισημαίνει η Έλλη Αλεξίου. "Η δοσίλογη κυβέρνηση, που διαδέχτηκε την άλλη δοσίλογη, που το είχε σκάσει στην Αίγυπτο, φεύγοντας παράδωσε τους αγωνιστές του λαού στους επιδρομείς"[16]. 

Η ένταξή της στο Κ.Κ.Ε. και η αντιστασιακή της δράση στην Ιεράπετρα κατά την περίοδο της Κατοχής

  Το 1941, τον καιρό που διέμενε κι εργαζόταν ως εκπαιδευτικός στο Λασίθι, όταν ήρθε ο Αντώνης Δουραχαλής, οργανωτής του Κ.Κ.Ε. από τη Βιάννο με το ψευδώνυμο "Λευτέρης", η Μαρία Λιουδάκη εντάχθηκε στην πρώτη κομματική τριάδα του Κ.Κ.Ε. που συγκροτήθηκε στην Ιεράπετρα, ανέφερε η κ. Μαρία Κοτσυφάκη σε συνέντευξή της στον ραδιοφωνικό σταθμό Ηχώ 99,8[17].

  Στη συνέχεια ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση ως μέλος του Ε.Α.Μ. στην Ιεράπετρα κατά την περίοδο της Κατοχής αναλαμβάνοντας δράση ως συντονίστρια μαζί με την Μαρία τη Δρανδάκη[18] και τη Μαρία Αθανασάκη μέσα από την οργάνωση Ε.Α.[19], για να προσφέρει βοήθεια στους κατατρεγμένους. Η δράση της κορυφώθηκε μετά το ολοκαύτωμα της Βιάννου στην περίθαλψη και στήριξη των ορφανών και των αστέγων.

  Παράλληλα με κίνδυνο της ζωής της ετοίμαζε καθημερινά δελτία ειδήσεων ακούγοντας στο σπίτι και μοδιστράδικο της Μαρίας Δρανδάκη[20] τις συμμαχικές εκπομπές από το παράνομο ραδιόφωνο και έβγαζε δελτίο σε πολλά αντίτυπα με τη συνεργασία του Κατσανεβάκη και του Λευτέρη του Φραγκάκη για την ενημέρωση του λαού.

4 Δεκεμβρίου 1947: Η φρικτή δολοφονία της Μαρίας Λιουδάκη  και της Μαρίας Δρανδάκη στους “στάβλους του Μπαντουβά”,  τη “Μακρόνησο” της Κρήτης

  Μετά από τέσσερα χρόνια Ιταλικής στην αρχή κι έπειτα Γερμανικής Κατοχής, η Ιεράπετρα απελευθερώθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1944. Το Ε.Α.Μ. ανέλαβε να ανασυγκροτήσει την πόλη από τα ερείπια, να στηρίξει τους πονεμένους και να φροντίσει τον επισιτισμό των κατοίκων. Η Μαρία Λιουδάκη είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στα συσσίτια και τον πολιτισμό. Το σχέδιο του Ε.Α.Μ. ήταν, άλλωστε, υποδειγματικά οργανωμένο, αλλά μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας το Φεβρουάριο του 1945, διαλύθηκαν όσα είχε οργανώσει. Η κρατική τρομοκρατία έφτασε και στο Λασίθι με αιματηρά γεγονότα, συλλήψεις δημοκρατικών πολιτών και συνεχείς απαγορεύσεις[21]. Σε λίγο άρχισαν και οι εκτελέσεις[22]. Είναι η περίοδος της "ένοπλης αγάπης" σύμφωνα με την διατύπωση του Νίκου Καζαντζάκη[23], όπου και η Κρήτη έγινε θέατρο επιχειρήσεων του εμφύλιου πολέμου, αυτού του σκληρού, άγνωστου για πολλούς σήμερα πολέμου.

  Η αντάρτικη δραστηριότητα βέβαια στην Κρήτη άρχισε κάπως καθυστερημένα, όταν στα τέλη του Απρίλη του 1947, στον Ταυρωνίτη των Χανίων ομάδες μαχητών του Δ.Σ.Ε. χτύπησαν σε ενέδρα τμήμα 35 χωροφυλάκων και στρατιωτών και το διέλυσαν. Την ίδια εποχή, έκανε την εμφάνισή της στην Ανατολική Κρήτη η αντάρτικη ομάδα του Γιάννη Ποδιά, παλιού καπετάνιου του Ε.Λ.Α.Σ.[24], που στις 9 Μαΐου του 1947 κατέλαβε ύστερα από επτάωρη μάχη την Ιεράπετρα σε μια συνδυασμένη ενέργεια των ανταρτών με την πολιτική οργάνωση[25]. Είχε προηγηθεί συμπλοκή με σώμα χωροφυλάκων ενισχυμένο από την ομάδα των "βενιζελικών καπεταναίων" Μανώλη και Γιάννη Μπαντουβά. Η κυβερνητική πλευρά και οι παρακρατικές ένοπλες ομάδες είχαν σημαντικές απώλειες σε νεκρούς. Ανάμεσα μάλιστα στους νεκρούς περιλαμβάνονταν και 11 Αλβανοί μπαλίστες, φασίστες δηλαδή εγκληματίες πολέμου, οπαδοί του Αχμέτ Ζώγου και παλιοί συνεργάτες των Γερμανών κατακτητών, που είχαν προσκολληθεί τότε στη χωροφυλακή[26].

  Η ομάδα του Ποδιά φόρτωσε τέσσερα μουλάρια με όπλα, τρόφιμα και κουβέρτες και μαζί με τέσσερις εθελοντές που κατατάχτηκαν εθελοντικά στον Δ.Σ.Ε. αποσύρθηκε προς τις Μάλες, και στη συνέχεια στο λημέρι της, στα ορεινά του νομού χωρίς κανείς να την καταδιώξει. Τις επόμενες ημέρες βέβαια, μετά την "αποκατάσταση της τάξεως" στην πόλη συνελήφθησαν 27 πολίτες με την κατηγορία της συνέργειας και καταδικάστηκαν από το στρατοδικείο Ηρακλείου οι 13.

  Όμως με πρόσχημα αυτή την επίθεση του Ποδιά οι ομάδες Μπαντουβά ανέλαβαν ρόλο εκκαθαριστών του Λασιθίου! Όπως μαρτυρεί ο γιατρός και πρώην βουλευτής της Ε.Δ.Α. Γιώργος Παπαγεωργίου, 26 Νοεμβρίου 1947 ο Μπαντουβάς και η ομάδα του συγκέντρωσε πλήθος πολιτών στην αίθουσα των δικαστηρίων της Ιεράπετρας και τους ζήτησε να αποκηρύξουν τον κομμουνισμό. Όσοι δεν το έκαναν, συνελήφθησαν. Ανάμεσα στους κρατούμενους υπήρχαν δύο γυναίκες, η Μαρία Λιουδάκη και η φίλη της Μαρία Δρανδάκη. Ο γιατρός μετά από πιέσεις Ηρακλειωτών ελευθερώθηκε, όχι όμως και οι δύο γυναίκες που είχαν… άλλη μεταχείριση. Αυτές μεταφέρθηκαν αρχικά στην Κριτσά και στη συνέχεια στη χωροφυλακή Ηρακλείου, για να καταλήξουν έπειτα στους στάβλους του Μπαντουβά, την Μακρόνησο της Κρήτης, όπου υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια, βιάσθηκαν και κατακρεουργήθηκαν στις 4 Δεκεμβρίου του 1947. Η Μαρία Δρανδάκη εκτελέστηκε με λόγχη και η Μαρία Λιουδάκη έχασε τη ζωή της από ασφυκτικό θάνατο, κοινώς στραγγαλίστηκε. Στο τέλος οι δύο αγωνίστριες αποκεφαλίστηκαν από τους δήμιούς τους και τα σώματά τους καταπλακώθηκαν με πέτρες σε μία χαράδρα στο σημερινό χωριό Μυρτιά, που τότε λεγόταν Βαρβάροι.

  Έπειτα από 6 μήνες, τα πτώματα τους, που είχαν στο μεταξύ βρεθεί σε κατάσταση αποσύνθεσης, αναγνωρίστηκαν από τις πλεξίδες στα ρούχα της Μαρίας Δρανδράκη στην ταράτσα της Νομαρχίας Ηρακλείου από τον αδελφό της, Μάρκο, και τον ξάδελφό της, Αντρέα. Στο διαμελισμένο πτώμα της λαϊκής αγωνίστριας που βρισκόταν σε προχωρημένη σήψη μέτρησαν 11 μαχαιριές. Τα πτώματα είχαν βρεθεί από έναν αγρότη στον Άγιο Σύλλα Ηρακλείου, κοντά στους στάβλους του Μπαντουβά[27].

  Χαρακτηριστική είναι η εξιστόρηση-αυθεντική μαρτυρία της Κατίνας Γιαννικάκη-Ζουράρη στην Έλλη Αλεξίου για το τραγικό τέλος της Μαρίας Λιουδάκη και της Μαρίας Δρανδάκη, που την παραθέτουμε αυτούσια:

1οο. ΕΞΙΣΤΟΡΗΣΗ ΚΑΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΙΚΑΚΗ-ΖΟΥΡΑΡΗ

  (Τα παρακάτω, τα αναφερόμενα στη δασκάλα Μαρία Λιουδάκη, που αποτελούνε αυθεντική μαρτυρία για το τραγικό τέλος της σπάνιας αυτής μορφής, τα υπαγορεύει η Κατίνα Γιαννικάκη-Ζουράρη, από παλιά, όταν φοιτούσε στο Διδασκαλείο του Ηρακλείου, γνωστή και φίλη μου. Δασκάλα και η ίδια και σύζυγος του μετέπειτα Γυμνασιάρχη Ιεράπετρας Ζουράρη. Η Κατίνα είχε τη Μαρία αδελφική φίλη και συνάδελφο, επί αρκετό χρόνο, στο ίδιο σχολείο της Ιεράπετρας. Μου υπαγορεύει λοιπόν η Κατίνα και εγώ γράφω.

  Ηράκλειο Κρήτης, Μάης του 1963… "Εγώ ήμουν στο Ηράκλειο… Είχαμε κληρονομήσει τον κουνιάδο μου κι είχαμε εγκατασταθεί εδώ. Ο άντρας μου, Γυμνασιάρχης τότε Ιεράπετρας, παραιτήθηκε. Είχε όμως συμπληρώσει τα συντάξιμα χρόνια. Ένα απόγευμα έρχεται ο άντρας μου και μου λέει: "Συνέλαβαν τη Μαρία Λιουδάκη οι Μπαντουβάδες και την έχουν φέρει στην Ασφάλεια"… θα ήτανε άνοιξη του 1946… "μαζί με τη Μαρία Δρανδάκη, το γιατρό Γιώργο Παπαγεωργίου, και άλλους…"

  Το απόγευμα αμέσως πήγαμε με τον άντρα μου να δούμε τη Μαρία. Που ήταν και φίλη μας από παλιά. Όταν μπήκαμε μέσα, εγώ κοίταζα από δω κι από κει να τις ανακαλύψω και μια στιγμή ακούω πίσω από ένα παραθυράκι:

  -Κατίνα, Κατίνα, εδώ είμαι…
  Ήταν η Μαρία και πίσω της η Μαρία Δρανδάκη. Εσπεύσαμε να τις πλησιάσουμε μα δε μας επέτρεψε ο ένας χωροφύλακας. Τότε ο Γιάννης βγήκε απάνω, βρήκε τον κύριο Δραμιτινό, που ήταν διευθυντής της Αστυνομίας, τον παρακάλεσε, και μας επέτρεψε να την πλησιάσουμε από το παραθυράκι για πέντε λεπτά. Εκεί η Μαρία, μπροστά στο χωροφύλακα, μας εξέφρασε την απορία της πω την πιάσανε, ενώ τίποτα δεν είχε κάμει…
  Από κείνη την ημέρα, εγώ κάθε μέρα πήγαινα στην Ασφάλεια, τους έστελνα φαγητό, τους έδωσα πιρούνια, πετσέτες… τους έπλυνα τα ρούχα τους, τους πήγαινα το δισκάκι με τα γλυκά… Ένα απόγεμα πήγα πάλι να τις δω και της βρήκα σε άλλο δωμάτιο. Στέκονταν κι οι δυο σ’ ένα δωμάτιο πιο μεγάλο. Επλησίασα. Ήσαν πολύ στεναχωρημένες και η Μαρία μου λέει:
  -Βλέπω ύποπτες κινήσεις, και μου φαίνεται πως θα μας εκτοπίσουν…
  Νόμισα πως μου είπε θα μας εκτελέσουν και της λέω ανήσυχη: Θα σας εκτελέσουν;
  -Όχι, καημένη, τα τι κάμαμε να μας εκτελέσουν, να μας εκτοπίσουν… Μόνο να μου πάρεις κάλτσες, σκοινί να δέσω τα πράματά μου και λίγο σαπούνι… Μόνο, Κατίνα, να μου τα στείλεις το πρωί, να δεις αν είμαστε ακόμα εδώ, για να μας στείλεις το μεσημέρι το φαΐ.
  Την επαύριο το πρωί τους πήρα τα ρούχα τους, κάλτσες, από το εργοστάσιο μας καλτσοποιΐας, σαπούνι… όσα μου είχαν παραγγείλει. Και το μεσημέρι, αξέχαστα, τους έστειλα ψάρι τηγανητό με χόρτα και φρούτα. Μα η υπηρέτριά μου, η Αννούλα, δεν τις βρήκε εκεί. Ρώτησε που είναι και της είπαν ‘πανε για ανάκριση’. Ξανάστειλα την Αννούλα κατά τη μία και της είπαν πως έφυγαν. Στην Ασφάλεια κείνες τις μέρες πήγαινε και η Αμαριώτου η Σοφία. Πήγε κι εκείνη την ημέρα και δεν τις βρήκε. Ήρθε στο σπίτι μου, για να μάθει τι γίνανε. Της είπα πως η Μαρία έβλεπε ύποπτες κινήσεις και είχε την εντύπωση, πως θα τις εκτόπιζαν. Για να βεβαιωθεί αν τις εκτόπισαν, η Σοφία η Αμαριώτου πήγε στο Πρακτορείο, να διαβάσει τα ονόματα των επιβατών. Μα δε βρήκε ανάμεσα στους επιβάτες τα ονόματά τους. Κατόπιν εμάθαμε πως τις είχαν στους “Σταύλους Μπαντουβά”. Διαμέσου της γυναίκας του Χρήστου Μπαντουβά, αδελφού του Μανόλη, του αρχηγού τους, πήραν τηλέφωνο με τους Σταύλους και μίλησε η Αμαριώτου με τη Λιουδάκη. Την πρώτη μέρα το βράδι, ίσως και τη δεύτερη, τη ρώτησε η Σοφία η Αμαριώτου και η γυναίκα του Χρήστου τι θα φάνε, και η Μαρία είπε:
  -Είμαστε καλά. Τα παιδιά ψήνουνε κουνουπίδι και μάλιστα αυτή τη στιγμή μου λένε μαντινάδες και γράφω.
  Το ίδιο αυτό βράδι, ο κουνιάδος της Μαρίας Δρανδάκη πήγε έξω από το Ηράκλειο, στους "Σταύλους", και τις βρήκε. Και την επαύριο τηλεφώνησε να δει τι κάνουνε οι δυο Μαρίες και δεν πήρε καμιά απάντηση. Τότε ξεκίνησε πάλι και πήγε έξω και βρήκε κλειστούς του "Σταύλους", κι ένας απέξω, από τους αντάρτες του Μπαντουβά, που ρώτησε, του είπε: "Τις αφήσαμε ελεύθερες".
  Ήρθε στο Ηράκλειο να τις βρει. Πήγε στα ξενοδοχεία. Στα σπίτια, που φανταζότανε πως μπορούσε να είχαν πάει, μα δεν τις βρήκε. ‘Υστερα από πολύν καιρό κυκλοφόρησε κρυφά η φήμη ότι κείνο το ίδιο βράδι οι αντάρτες του Μπαντουβά τις πήγαν σε μια χαράδρα στους Βαρβάρους και κει τις εξετέλεσαν. Τη μεν Δρανδάκη, διότι τους έβριζε, με τη λόγχη, τη δε Λιουδάκη με πνιγμό. Κατόπιν τις αποκεφάλισαν και τις έθαψαν μέσα σε σακιά. Ειπώθηκεν, επίσης, πως τις εβίασαν προτού τις εκτελέσουν.
  Η Μαρία Λιουδάκη γεννήθηκε στη Λατσίδα Μεραμβέλλου και ήταν δασκάλα στο Κάτω Χωριό επί πολλά χρόνια. Ύστερα μετά την μετεκπαίδευσή της, ήταν δασκάλα στην Ιεράπετρα. Συνυπηρετήσαμε πολλά χρόνια μαζί -λέει η Κατίνα Γιαννικάκη-Ζουράρη και βουρκώνει- ήταν συναδελφος και φίλη, γι’ αυτό και της παραστάθηκα σ’ αυτη τη φοβερή περιπέτεια. Ήταν ανώτερος άνθρωπος από παιδί. Διορίστηκε πρώτα γραμματοδιδασκάλισσα και θυσιάστηκε για την οικογένειά της. Μα και για τη φτωχολογιά ήταν φτωχομάνα…”
Ηράκλειο, Μάιος του 1963
Κατίνα Γιαννικάκη-Ζουράρη
δασκάλα[28].

  "Και γιατί τη δολοφόνησαν”, αναρωτιέται η αδελφή της Χαρά Λιουδάκη, δίνοντας η ίδια στη συνέχεια την απάντηση: “Γιατί ήταν κουνιάδα του εθνικού ήρωα Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Γιατί αλληλογραφούσε μαζί του, όσο εκείνος ζούσε, γιατί του έκανε πνευματικό μνημόσυνο. Τη δολοφόνησαν εκείνα τα “πέτρινα χρόνια”, γιατί ήταν καρφί στο μάτι τους. Τους ενοχλούσε η απέριττη σεμνότητά της, το παράδειγμά της αυταπάρνησης, κοινωνικής αλληλεγγύης, αυτοθυσίας, γιατί εκείνη ήταν "άνθρωπος""[29].

  "Ο απόλυτος εξευτελισμός και εξανδραποδισμός μίας γυναίκας", επεσήμανε στην ομιλία της στα αποκαλυπτήρια της προτομής της Μαρίας Λιουδάκη στη Λατσίδα Μεραμπέλλου η φιλολόγος, διευθύντριας του ΓΕ.Λ. Νεάπολης και προέδρος της Π.Λ.Ε.Α.Μ.[30] κ. Μαρίας Κωστάκη, "η οποία επειδή ήταν γυναίκα, αντιμετωπίστηκε μ’ αυτόν τον τρόπο. Αφού οι κατηγορίες προφανώς δε συνιστούσαν επαρκή στοιχεία προκειμένου να παραπεμφθεί ούτε καν στο Στρατοδικείο εκείνης της εποχής. Η Μαρία δεν είχε την ευκαιρία να σταθεί ευθυτενής απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα για τις ιδέες της. Θρασύδειλοι άνθρωποι ενός παρακράτους που λειτουργούσε για λογαριασμό -αλίμονο- του κράτους, ενός κράτους που δε σεβάστηκε τον αγώνα και τις θυσίες του λαού του και δεν τιμώρησε ποτέ τους δωσίλογους και τους συνεργάτες των κατακτητών, νόμιζε πως ατιμάζοντας τη γυναίκα κέρδιζε με το φόβο. Ένα κράτος του οποίου η Υπηρεσία υποκρίνεται πως αγνοεί τα συμβάντα και την απολύει στις 29 Ιουνίου 1949, δύο χρόνια δηλαδή αργότερα, ως “αδικαιολογήτως απούσα από τα καθήκοντά της από τον Νοέμβριο του 1947. Και μετά από παρέλευση ενός έτους και την προσφυγή της οικογένειάς της, τροποποιεί την απόλυσή της λόγω θανάτου στις 22-11-1950"[31].  

Προεργασία σε πηλό για την καλλιτεχνική απόδοση της προτομής της Μαρίας Λιουδάκη από τον Βρετανό γλύπτη Nigel Ratclife Springall που φιλοτέχνησε και το μαρμάρινο μνημείο στην πλατεία Μαρίας και Χαράς Λιουδάκη στη Λατσίδα.

ΣΤΟΥ ΧΑΡΟΝΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΛΟΥΣ: Μικρό ελεγείο της Βικτωρίας Θεοδώρου για τη Μαρία Λιουδάκη

  Η Βικτωρία Θεοδώρου, τέλος, αυτή η σπουδαία ποιήτρια της Β’ μεταπολεμικής γενιάς από η Νέα Χώρα Χανίων, συνέθεσε ένα σεμνό ελεγείο[32] για την Μαρία Λιουδάκη. Στο πρώτο από τα ποιήματα της μικρής ποιητικής σύνθεσης ΤΑ ΟΡΗ που φέρει τον τίτλο ΣΤΟΥ ΧΑΡΟΝΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΛΟΥΣ και περιέχεται στην ποιητική συλλογή ΑΡΕΙΟΣ ΥΠΝΟΣ[33], αποτίνει στη μάρτυρα της Αντίστασης την οφειλόμενη τιμή με μια ποιητική γραφή, ωστόσο, νικητήρια[34], αφού δεν αναμηρυκάζει την ήττα και τον θάνατο, μα κάνει λόγο για την Αντίσταση που και σήμερα είναι -ίσως με διαφορετικό περιεχόμενο- δραματικά επίκαιρη για τους νέους. Με τους στίχους της η Βικτωρία Θεοδώρου ρίχνει τους σπόρους της ιστορικής μνήμης σε γόνιμο έδαφος, για να εμπνεύσει τη νέα γενιά στους αγώνες της:

ΣΤΟΥ ΧΑΡΟΝΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΛΟΥΣ

Χάθηκε στα ψηλά χωριά η Μαρία
μες στο λαβύρινθο των αμπελιών
παραμύθια μαζεύοντας.
Δρόμος την έβγαλε στου Χάροντα τους στάβλους.
Ακούει βόγγους ανοιχτούς, βόγγους κλειστούς
απ’ τον επάνω ωραίο κόσμο.
Τρεις τήνε σύρανε σκοτεινοί αγγέλοι
στους δρόμους που γύρευε τραγούδια, την τραβούσαν
έξω από τις πόρτες που τη φίλεψαν
ρητά και μαντινάδες.
Λέσκα[35] του αίγαγρου,
εσύ της το ‘πες
το μοιρολόι σα μάνα
κι εφύλαξες το σκήνωμά[36] της
του μαρτυρίου της μάρτυρας.

Είναι η Μαρία τούτη η κάρα[37] 
η λιανοκοκκαλάτη η νεραγδένια
κι αυτά τα οστά τα πλατιά κι αλαβάστρινα
που γούρνες γίνανε να πίνουν τα πουλιά[38];

Από τη Κυριακή 9 Σεπτεμβρίου 2018, στην πλατεία της Λατσίδας Μεραμβέλλου (χωριό κοντά στη Νεάπολη Λασιθίου) υπάρχει και το γλυπτό μνημείο στη μνήμη της Μαρίας Λιουδάκη, η οποία επέζησε του πολέμου για να βρει το θάνατο στον εμφύλιο το 1947 στους φοβερούς “Σταύλους του Μπαντουβά”. Η πρωτοβουλία για το μνημείο ανήκει στην Εταιρεία Γραμμάτων και Τεχνών Ανατολικής Κρήτης, φιλοτεχνήθηκε από τον Βρετανό γλύπτη Nigel Ratclife Springall και βρίσκεται στην πλατεία που φέρει το όνομα των δύο αδελφών[39]. Το όνομα της Μαρίας Λιουδάκη, επίσης, δόθηκε στη Βιβλιοθήκη της Μορφωτικής Στέγης Ιεράπετρας, αλλά και στον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1] Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση. Τόμο Πρώτος (1950-1966), Δέκατη τρίτη έκδοση, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 1985 σελ. 160.

[2] Βλ. Α[ανυπόγραφο] Ά[ρθρο], Δοξιάδης: Δίνει απαντήσεις για το μυστήριο με τις δηλώσεις της Δόμνας Μιχαηλίδου, εφημερίδα Έθνος, 12 Ιουλίου 2019.

[3] Έλλη Αλεξίου στο βιβλίο Βασιλική Δρυς. Το χρονικό της εκπαίδευσης, Μέρος Δεύτερο, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1983, σελ. 293.

[4] Αλίκη Ξένου-Βενάρδου, Μαρία Λιουδάκη. Η κληρονομιά της ανήκει στο μέλλον…, εφημερίδα Ριζοσπάστης, Κυριακή 7 Οχτώβρη 2001, σελίδα 26.

[5] Μανόλης Mιλτ. Παπαδάκης, Mαρία Λιουδάκη. H Iέρεια της Παιδείας, εκδόσεις Μορφωτική Στέγη Ιεράπετρας, 1992, σελ. 163-164.

[6] Νίκος Τράντας, Ένα αρχαιολογικό μουσείο για την Ιεράπετρα, εφημερίδα Ανατολή, 8 Ιουλίου 2017.

[7] Ε.Δ.Α.:Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά.

[8] H Mαρία ήταν το πρώτο (γεννήθηκε το 1894) και η Xαρά το τελευταίο παιδί της πολυμελούς αγροτικής οικογένειας της -με 22 χρόνια διαφορά- ενώ είχαν άλλα έξι αδέλφια.

[9] Έλλη Αλεξίου στο βιβλίο Βασιλική Δρυς.., σελ. 293.

[10] Μαρία Λιουδάκη, Στης γιαγιάς τα γόνατα, Σειρά: εκλεκτά παιδικά βιβλία, εκδόσεις Γνώσεις, Διεύθυνση: Στ. Κυπραίου, Αθήνα 1932. 

[11] Μαρία Λιουδάκη, Στου παππού τα γόνατα, εικονογράφηση Λουΐζας Μοντεσάντου,  εκδόσεις Νικ. Αλικιώτη & Υιοί 1947.

[12] Μαρία Λιουδάκη, Κρητικές μαντινάδες, συλλογή και ταξινόμηση Μαρίας Λιουδάκη, έκδοση λαϊκή, εκδόσεις Νικ. Αλικιώτη, Ηράκλειο Κρήτης 1933. Πιο πρόσφατη έκδοση με ελαφρώς τροποποιημένο τον τίτλο είναι η εξής: Μαρία Λιουδάκη, Μαντινάδες Κρήτης, β’ έκδοση, εκδόσεις Γνώση, Αθήνα 1971.

[13] Ελένη Μαρκάκη, ΜΑΡΙΑ ΛΙΟΥΔΑΚΗ: η φωτισμένη δασκάλα–μάρτυρας, η κορυφαία λαογράφος, ιστότοπος ΑΤΕΧΝΩΣ, 5 Δεκεμβρίου 2018.

[14] Ε.Κ.Η.: Εργατικό Κέντρο Ηρακλείου.

[15] Αλίκη Ξένου-Βενάρδου, Μαρία Λιουδάκη…, ο.π., σελίδα 26.

[16] Έλλη Αλεξίου στο βιβλίο Βασιλική Δρυς, ο.π., σελ. 293.

[17] Α[νυπόγραφο] Ά[ρθρο], Ιεράπετρα. Μνήμες για τη ζωή και τη δράση της Μαρίας Λιουδάκη και της Μαρίας Δρανδάκη, ρεπορτάζ και συνέντευξη της κ. Μαρίας Κοτσυφάκη στον ραδ. σταθμό Ηχώ 99,8,. (https://www.hxonews.gr/details.php?id=39540), 2-11-2018.

[18] Η Μαρία Δρανδάκη (1914-1947), μοδίστρα στο επάγγελμα που διέμενε στη συνοικία Κάτω Μερά της Ιεράπετρας, κοντά στο Κάστρο του Καλέ, στα χρόνια της Κατοχής είχε αναλάβει μαζί με τη Μαρία Λιουδάκη και άλλες γυναίκες την οργάνωση του γυναικείου τμήματος της Ε.Α.Μ. της Ιεράπετρας (Βλ. Α[νυπόγραφο] Ά[ρθρο], Γυναίκες στη Μάχη της Κρήτης: Οι αντάρτισσες, οι νοσοκόμες, οι αγωνίστριες που εκτελέστηκαν απ’ τους ναζί, εφημερίδα Αγώνας της Κρήτης, 21/05/2019).

[19] Ε.Α.: Εθνική Αλληλεγγύη.

[20] Το σπίτι και μοδιστράδικο της Μαρίας Δρανδάκη βρισκόταν τότε στην οδό Στρατηγού Σαμουήλ, στην παραλία της Ιεράπετρας.

[21] Λευτέρης Ηλιάκης, Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κρήτη, ο.π., σελ. 250-261.

[22] Βλ. Γιώργος Πετρόπουλος, ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 1946. Το Γ’ Ψήφισμα και οι πρώτες εκτελέσεις, εφημερίδα Ριζοσπάστης, ένθετη έκδοση: 7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ, Κυριακή 30 Ιούλη 2000, σελ. 10.

[23] "Μπήκαμε στην ανήλεη ζώνη της φλεγόμενης κι άμεσης πράξης – στη ζώνη της ένοπλης αγάπης" είχε πει υποδεχόμενος στην Αθήνα τον Πολ Ελυάρ. (Βλ. περιοδικό: Ελεύθερα Γράμματα, τχ. 46 (01/07/1946), σελ. 159. Πρβλ. την παρατήρηση του R. Beaton, Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Ποίηση και Πεζογραφία, 1821-1992, μτφρ. Eυαγγελία Zουργού-Mαριάννα Σπανάκη, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1996, σελ. 244-246).

[24] Στο δυτικό, άλλωστε, τμήμα του νησιού είχαν ήδη αναπτυχθεί τρία ισχυρά αντάρτικα συγκροτήματα (Βλ. και Δημήτρης Δαμασκηνός, Όταν η Γέφυρα του Κλαδισού ποταμού χρησίμευε ως εμφυλιακό εκθετήριο νεκρών σωμάτων και κομμένων κεφαλών ανταρτών του ΔΣΕ, εφημερίδα Αγώνας της Κρήτης, 04/03/2019).

[25] Λευτέρης Ηλιάκης, Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κρήτη, ο.π., σελ. 279-280.

[26] Βλ. 1. Α[νυπόγραφο] Ά[ρθρο], Ο Δημοκρατικός Στρατός στην Κρήτη, εφημερίδα Ριζοσπάστης, ένθετη έκδοση: “7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ”, Κυριακή 6 Ιούλη 2008, σελ. 11 2. Α[νυπόγραφο] Ά[ρθρο], 70 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΔΣΕ. Η σκληρή αναμέτρηση στα νησιά, εφημερίδα Ριζοσπάστης, Κυριακή 21 Αυγούστου 2016, σελ. 14 & 3. Συλλογικό έργο, Η τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ 1946-1949, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Ιούλιος 2011.

[27] Α[νυπόγραφο] Ά[ρθρο], Πρόταση απόδοση τιμής σε μια θρυλική γυναίκα, τη Μαρία Λιουδάκη, εφημερίδα Πατρίς (Ηρακλείου Κρήτης), 7 Ιουνίου 2019.

[28] Έλλη Αλεξίου στο βιβλίο Βασιλική Δρυς, ο.π., σελ. 293-296.

[29] Χαρά Λιουδάκη, Μνήμες αγωνιστών, εφημερίδα Ριζοσπάστης, Κυριακή 22 Φλεβάρη 1998, σελίδα 40. 

[30] Π.Λ.Ε.Α.Μ.: Πολιτιστική και Λαογραφική Εταιρεία Απάνω Μεραμπέλλου.

[31] Το απόσπασμα είναι απομαγνητοφώνηση της ομιλίας της κ. Μαρίας Κωστάκη που περιέχεται στο video της εκδήλωσης στη Λατσίδα Μεραμπέλλου. [Νίκος Σγουρός, Τα αποκαλυπτήρια της προτομής της Μαρίας Λιουδάκη στη Λατσίδα (βίντεο), εφημερίδα Ανατολή, 10 Σεπτεμβρίου 2018]. 

[32] ελεγείο το: 1. (φιλολογία) αρχαίο ποίημα ποικίλης θεματολογίας που αποτελούνταν από στροφές δύο στίχων, ένα σε δακτυλικό εξάμετρο και ένα σε δακτυλικό πεντάμετρο και 2. (γενικότερα) καλλιτεχνικό δημιούργημα με λυρικό και θρηνητικό ύφος.

[33] "Η συλλογή Άρειος ύπνος (1983) γράφτηκε μετά την επίσκεψή μου στο γερμανικό νεκροταφείο στο Μάλεμε στα Χανιά", είπε στη συνέντευξη της στον Βασίλη Κ. Καλαμαρά η Βικτωρία Θεοδώρου. (Βλ. Βασίλης Κ. Καλαμαράς, Μιλάει η ποιήτρια και αγωνίστρια Βικτωρία Θεοδώρου. "Η αλήθεια ζητούσε να βγει στο φως", εφημερίδα Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 20 Ιουλίου 2011).

[34] "Ο Jean Claude Vilain, που εξέδωσε μια ανθολογία των ποιημάτων μου στα γαλλικά, αναφέρει στον πρόλογό του ότι η ποίησή μου είναι νικήτρια (poesie victorieuse), όπως δηλώνει και… τ’ όνομά μου. Θεωρώ τον εαυτό μου ευνοημένο που έζησε όλα αυτά, ξεθωριασμένα κάπως απ’ τα χρόνια. Το έργο μου είναι μια συμμετοχή στην Αντίσταση. Ανήκω στην πρώτη μεταπολεμική γενιά, αλλά δεν θεωρώ ότι είμαστε η γενιά της ήττας, όπως λένε. Νικήσαμε, αφού οι σπόροι που ρίξαμε δεν έπεσαν σε άγονο χώμα. Δείτε τον αντιστεκόμενο κόσμο σήμερα, κι έξω κι εδώ", είπε στη συνέντευξη της στον Βασίλη Κ. Καλαμαρά η Βικτωρία Θεοδώρου. (Βλ. Βασίλης Κ. Καλαμαράς, Μιλάει η ποιήτρια και αγωνίστρια Βικτωρία Θεοδώρου. "Η αλήθεια ζητούσε να βγει στο φως", ο.π.).

[35] λέσκα η: (κρητική διάλεκτος) στενή και απότομη ρεματιά σε ορεινή τοποθεσία ή άλλο απόκρημνο μέρος. 

[36] σκήνωμα το: λείψανο αγίου. 

[37] κάρα η: κεφαλή ή κρανίο ιερού λειψάνου. 

[38] Βικτωρία Θεοδώρου, ΠΟΙΗΜΑΤΑ, ο.π., σελ. 231.

[39] Νίκος Σγουρός, Τα αποκαλυπτήρια της προτομής της Μαρίας Λιουδάκη στη Λατσίδα (βίντεο), ο.π..

Αναδημοσίευση από τον Αγώνα της Κρήτης 

 Αποκαλυπτήρια προτομής Μαρίας Λιουδάκη Λατσίδα (09-09-2018)